mavilimon

Bodrum'lu Hayat

2012-01-16T16:41:00.002+03:00

Bu yıl Datça’da da sert bir kış geçiriyoruz. Rüzgarlı, ıslak ve gri günler birbirini takip ediyor ve adeta İstanbul’u hiç aratmıyor. Ama yine de çok nankörlük etmemeli; tertemiz havanın, dev dalgaların büyüsünün,arada bir kendini göstermeyi ihmal etmeyen güneşin, sıkı bir yağmurda ıslandıktan sonra şömine karşısı keyfinin bedeli yok..

Bir önceki hayatımda Levent’de ki plazaların üst katlarından birinde bulunan ofisimden bu sıkıntılı havaları, daha da bir sıkıntı ile izlediğim günlerin anıları ise, şimdilerde zihnimin oldukça derinlerinde bir yerlerde kaldı.Adı üstünde bir başka hayattı işte..

Ama bugün benim bir zamanlar yaptığım gibi,İstanbul’un ya da her hangi bir büyük şehrin o ağır havasını yaşayanlara bir hainlik yapacağım ve bir blog tanıtacağım. Bodrum’lu Hayat. Öteki hayatımdaki ben, bu blogu okusaydım, her halde bir dem mutsuzluk eşliğinde ciddi ciddi hayattan beklentilerimi sorgulardım ama şimdiki hayatımdaki ben Allah’tan bu blogu Datça’dan okuyor. Serdar bey işini de yanına alıp, büyük şehirden kaçmayı başarabilenlerden. Kimdir, nedir, ne yer, ne içer ve İstanbul'dan kaçmak nasıl bir şeydir kısa bir özet isterseniz, özellikle bu yazısını okumanızı tavsiye ederim..

Mavilimon gezi yazılarımı yayınladığım bir blog ama bugün, bir gün bir şekilde büyük şehirden kaçma hayalleri kuranları, Serdar Benli’nin yazılarında zihinsel bir yolculuğa ve belki de ciddi bir sorgulamaya çıkarmak istiyorum. Aslında biraz tembellik yapmıyor da değilim çünkü İstanbul'dan kaçıp,Datça'da yaşama deneyimlerimi bende yazmak istiyordum ama tüm bunları derleyip,toparlayıp yazmış birini paylaşmak daha kolayıma geldi. Ama asıl önemlisi öylesine tanıdık şeyler buldum ki yaptığı yolculukta..

Ancak seyahat tutkumla ilgili bir şeyi paylaşmam gerekirse, artık eskisi kadar dünyanın bilmediğim köşelerine gitmenin hayallerini kurmuyorum,belki de kendi küçük ve huzurlu dünyamda keşfedecek öylesine çok şey var ki ondan..Mavilimon yazılarım tabi ki devam edecek, hem stokta yazacak çok şey var, hem de ufukta yeni seyahatler. Ancak yeni seyahatlerin eskilerine göre bir farkı olacak. Artık eskisi gibi koştur koştur bir ülkenin her bir köşesine ulaşmaya çalışmak yerine, bir şehri ya da bir bölgeyi ağır ağır, sindire sindire zaman ve bütçe el verdiğince yaşayacağiz .

Yazıdaki tüm fotoğraflar Bodrum'lu Hayat Blog'dan..

Bizim Datça maceralarımızı ise Turquoise Diaries veya Facebook'tan takip edebilirsiniz.

Datça'dan kitaplar...Datça Dalış Rehberi

2011-12-29T14:41:00.000+03:00

Geçtiğimiz yıllarda hep gittik geldik, ama İstanbul'a her dönüşümüzde aklımızın, kalbimizin bir parçasını hep Datça'da bıraktık..Sonunda bu yıl pılımızı pırtımızı topladık ve Datça'ya yerleştik, artık Kızlan Köy nüfusuna kayıtlı bir aileyiz..

Datça maceralarımızı ve resimlerimizi http://www.turquoisediaries.blogspot.com/ veya facebook'da takip edebilirsiniz..

Buraya geldiğimizden beri bize en sık sorulan sorulardan biri büyük şehir'in hareketli hayatından sonra Datça'da sıkılıp sıkılmadığımız...Yanıt kocaman bir HAYIR...Tam tersine etrafta insanın dikkatini dağıtacak binlerce şey olmayınca insan kesinlikle çok daha huzurlu ve daha da önemlisi çok daha yaratıcı oluyor. İstanbul'da canım sıkılınca ya bir alışveriş merkezine giderdim ya da cadde'ye ve bir dolu torba ile geri dönerdim. Burada ise canım sıkılınca sahilde bir yürüşe çıkıyorum ve bir dolu yeni fikirle dönüyorum..Ama galiba burada yapılabilecek en güzel şeylerden biride yazı yazmak..

Datça'da ki yeni dostlarımızdan biri de Mahmut Suner..Son yazdığı kitabında Datça'nın hiç bilmediğim bir kısmını yazmış..Ama bana sözü var, önümüzdeki yaz bizide bir batığa götürecek ve bende mavilimon'da yazacağım..

Tabi tek kitapla kalmamış Mahmut Bey, dedim ya buralar insanın yaratıcılığını arttırıyor diye...Daha önceden yazdığı bir Bodrum dalış rehberinin yanısıra, birde Scuba Cep kitabı var.. Tüm kitaplara Alfa yayınlarından ulaşabilirsiniz..

Mahmut Bey, oturmuş kitaplar yazmış, peki siz ne yapıyorsanız derseniz, biz bu sıralar mutfağı keşfettik. Ben bu kış ilk defa evdeki fırını kullanmayı öğrendim ( şaka değil, daha önceki hayatım hep micro dalga ile geçti), şimdilerde habire kurabiyeler, kekler falan pişirip duruyorum.. Sevgili ise hem romanını yazmayı sürdürüyor, hemde daha önceleri yumurta kırmayı bilmezken (abartı değil, bu da kesinlikle doğru..) şimdilerde sıkı bir çiğköfte ve boza ustası oldu.. Macera devam ediyor....

Aizonai

2011-12-05T16:03:00.000+03:00

10 gün kadar önce birkaç günlüğüne Kalkan ve civarlarındaydık. Deniz, güneş ve Kalkan’ın muhteşem manzarasında harika bir Akdeniz sonbaharı geçirmenin yanı sıra antik Tlos kentini de ziyaret ettik. Tepedeki kral mezarlarına doğru tırmanırken, arkeolojiyi ve antik kentleri gezmeyi ne kadar sevdiğimi düşündüm. Harika bir gün olmasına rağmen etrafta benden başka sadece 1-2 yabancı turist vardı o kadar. İnanılmaz zengin bir kültüre sahip ülkemizde, antik kentleri çoğunlukla yalnız başına gezmek bizim ülkenin kaderi gibi..Son 2 yıldır kışları arkeoloji dersleri aldığım sevgili hocam arkeolog Dr.Alpay Pasinli’den öğrendiklerimi hatırlaya hatırlaya tırmanmayı sürdürürken, keşke seçmeli ders olarak liselerde ya da üniversitelerde arkeoloji dersleri verilse diye düşündüm, sonuçta eğitim olmadan merak ve sevgi gelişmiyor.

Bugün aslında sizlerle Tlos antik kentini paylaşmayacağım. Ne de olsa pek çoğumuzun tatillerini geçirdiği Akdeniz sahil şeridinde ulaşımı oldukça kolay olan bir yerde. Paylaşmak istediğim yer Türkiye’deki en sevdiğim antik kentlerden biri olan Aizonai. Klasik tatil rotalarının üzerinde olmaması nedeniyle oldukça öksüz kalmış bir yer ancak dünya üzerinde en sağlam kalmış Zeus tapınağa da sahip bir yer. Birkaç yıl önce eski bir Sky Life dergisinde resimlerini görüp, hayran kalana kadar benim de haberimin olmadığı bir yer. Bir gün mutlaka buraya gidilmeli diye derginin sayfalarını koparıp not defterimin arasına yerleştirmiştim ki, birkaç ay sonra baktım, benim daha henüz haberim olan bu yere ailemizin İngiliz tarafı etraflıca bir gezi düzenlemiş bile..

Sonuçta bu bize yakışmıyor denerek geçen kış, Kütahya’ya 50 km uzaklıktaki Çavdarhisar ilçesinde bulunan Aizonai antik kentine bir aile turu düzenlendi. Aizonai’de MÖ 3000 yılından beri yerleşim olduğu arkeologlarca tanımlanmış ama şehrin en parlak günleri yaklaşık 120.000 kişinin yaşadığı düşünülen MS 117-138 yılları arası. Roma döneminde 2. Efes olarak nitelenen şehir tahıl, şarap ve yün üretimi ile zenginleşmiş.

Aizonai’nin en görkemli yapısı MS 2.yüzyılda Roma imparatoru Hadrian zamanında yapılan Zeus tapınağı. Önemli deprem bölgelerimizden birinde yüzyıllarca ayakta kalmasına şaşkın şaşkın bakarken, siz bir de alt kattaki depo alanını görün diyor, uzunca zamandır ilk kez ziyaretçi ile karşılaşan bekçi. Gerçekten bugün yapılmış gibi sapasağlam..

Bu arada ülkemizdeki en gezgin köpeklerden biri olmaya aday ailemizin dört ayaklı üyesi Hera’da mitolojideki vefasız kocası Zeus’un tapınağını köşe bucak koklamadan bırakmıyor. Anadolu kışının insanın içini titreten ayazına rağmen ,bu inanılmaz yerde uzun uzun dolaşıyor, tapınağın tepesinden düşmüş bir kadın başının yer aldığı akroteri arkamıza alarak bol bol fotoğraf çektiriyoruz.

Aizonai büyük bir şehir, 13.000 kişilik bir stadyuma, 20.000 kişilik bir tiyatroya sahip. Ayrıca MS 300 yılında dünyanın ilk borsasının kurulduğu yer..Keşke İMKB buraya sponsor olsa da, bu güzel şehri ayağa kaldırsa, dünyaya tanıtsa diye hayal ediyorum. Köyün içinde yer alan borsa binasının hemen yanında uzanan mermer sütunlu caddenin ancak çok az bir kısmı restore edilmiş. Etrafında dükkanların yer aldığı, tapınaktan başlayan törensel bir yol olduğu tahmin ediliyor.

Başta da yazdığım gibi antik kentleri gezmeyi çok seviyorum. Her biri, bana her şeyin geçici olduğunu, elimizdeki yegane şeyin şimdiki zaman olduğunu yüzyıllardan süzülüp gelen bir sabırla anlatmayı sürdürüyor. Umarım bir gün Aizonai’ye yolunuzu düşürürsünüz ve bugün yapayalnız kalmış, bir zamanların bu zengin ve güçlü kentinde kalbinize uzanan bir yol da siz bulursunuz..

Bu yazım 19.Ekim. 2011 tarihinde WTC blog da yayınlanmıştır. Buradan ulaşabilirsiniz

Ayvazovski'nin Peşinde..

2011-10-28T15:09:00.000+03:00

Kendisi doğru dürüst bir çöpten adam çizmekten aciz olan bu satırların yazarı, nedense resme pek bir meraklıdır. Bütçesi el verdiğince özellikle genç ressamlardan resim de satın alır, zamanı el verdiğince sergileri de takip etmeye çalışır. Ama asıl önemlisi yurt dışına çıktığı zaman, ne yapar ne eder önemli ressamların eserlerinin sergilendiği müzelere mutlaka gitmeye çalışır..

Kırım’daki son günümüzde de önemli bir karar vermek zorundaydık. Ya Yalta’da kalarak güneş, deniz ve birkaç saray daha gezerek hafif ve keyifli bir gün geçirecek, ya da bir araba kiralayarak, gidiş geliş 7 saat yol yapacak, Kırım’ın sahil şeridinin önemli bir bölümünü kat edecek ve Ayvazovski’nin peşine düşecektik. Seçim, dünyanın en ünlü deniz manzarası ressamlarından biri olarak kabul edilen Ivan Konstantinovich Aivazovski (1817 – 1900) oldu.

Karadeniz’in kıyısında dolana dolana giden dar sahil yolu, bizi ara sıra küçük sahil kasabalarından geçirdikten sonra Sudak’a ulaştırdı. 1970’leri pek hatırlayamasam da, her halde o zaman bizim sahil kasabalarımız da böyleydi diye düşündüm. Ufak tefek sahile sıralanmış evler, birkaç derme çatma pansiyon, bir iki ufak lokanta, her ihtiyacınızı karşılayabileceğiniz bir bakkal ve sahilde çakıl taşların üzerine serdikleri havlulara uzanmış kızarmaya çalışan yerli turistler..

Sudak, sahildeki önemli ve turistik şehirlerden biri. Özellikle dış duvarları oldukça iyi restore edilmiş durumda olan 14.yüzyıldan kalma Ceneviz Kalesi görülmeye değer. İpek Yolundaki önemli duraklardan biri olan şehir, yüzyıllardır önemli bir liman kenti olma özelliğini korumuş.

Ermani asıllı Rus ressam Ayvazovski’nin doğduğu şehir Feodosiya ise Sudak’a göre daha canlı daha hareketli bir şehir. İlk kez 1845 yılında Sultan Abdülaziz’in davetlisi olarak İstanbul’a gelen ressam, daha sonra yedi kez daha geldiği ülkemizde pek çok portre ve manzara resmi üretmiş. Türkiye’de halen pek çok özel koleksiyonda ve müzelerde resimleri mevcut. Çok hızlı çalıştığı ve hayatı boyunca neredeyse 6000 adet resim tamamladığı söyleniyor.

Eserlerinden oluşan en önemli koleksiyon ise, hayatının son dönemlerinde döndüğü ve bir sanat okulu açtığı Feodosiya’daki müzede. Kendi yaşadığı ev ve çevresindeki pek çok bina satın alınarak, labirent gibi büyük bir müze binasına dönüştürülmüş. Resimler, resimlerdeki ışık, fırça darbelerinden çıkan dramatik ve çoğu kasvetli anlar, tam aç ruhlara ziyafet ve Kırım’ın bu köşesinde dev boyutlu bir Boğaziçi manzarası görmek ise bizler için hoş bir sürpriz.

Müzedeki favorim ise neredeyse 4 X 8 metre boyutlarında, inanılmaz dramatik bir ışık ile resmettiği fırtınalı bir denizdeki dev dalgalar…Sadece dalgalar, başka hiçbir şey yok, önünde saatlerce oturabilirdim..Ama müzenin içinde resim çekmek yasak olduğu için bu resmin resmi bende de yok, sadece hala hayalimde… Ama işte sizler için internetten bulduğum birkaç Ayvazovski resmi ama bence siz bir Dolmabahçe Sarayına gidip asıllarını görmeyi ihmal etmeyin.

Bu yazım 10. Ekim. 2011 tarihinde WTC Blog'da yayınlanmıştır.. Buradan ulaşabilirsiniz...

Yalta

2011-10-11T08:40:00.001+03:00

Yalta, Ukrayna’ya bağlı Kırım Özerk Cumhuriyetinin, neşeli, renkli ve de tabi ki turistik yüzü. Karadeniz’de buram buram Akdeniz çağrıştıran bir kent. Yemyeşil ormanlarla çevrili güzel bir yoldan giriyoruz şehre. Tabii yol üzerinde sık sık bulunan şarap tadım evlerinden birinde Kırım’ın harika şaraplarını tatmayı ihmal etmeden.

Başkent Simferopol ile Yalta’nın arası araba ile yaklaşık 1 saat kadar, ama iki şehir arasında çalışan dünyanın en uzun troleybüs hattını kullanmaya niyetlenirseniz, 3 saat kadar bir süreyi gözden çıkarmanız lazım. Zamanı kıymetli olan bizler, kısa yolu seçiyoruz, yanımızda da yine, bir önceki yazımda bahsettiğim, Kırım’ı ilk kez bizimle gezdiklerini çok geç anladığımız tercümanımız ve şoförümüz. Sivastopol macerasından akıllandığımız için bu sefer, teyit alıyoruz. Şoförümüz hiç gitmemiş ama tercümanımız tatillerini Yalta’da geçirirmiş.

Hedefimiz, sabah 9’da ayrıldığımız Simferopol’den, Yalta’ya ulaştıktan sonra iki adet saray ziyaret etmek ve öğle saatlerinde otele giriş yapmak. İlk durak meşhur Livadiya Sarayı. Tamam geldik diyor bizim ikili, ancak saraya doğru trafik sıkışınca, zaman kazanmak için biz arabadan inip giriş kapısına doğru yürüyoruz. Gerçekten anlı şanlı bir kapı, arkasında da bakımlı bir bahçe uzanıyor. Ancak ne yapsak, ne söylesek bizi bir türlü içeri almıyor kapıdaki görevliler, çaresizce bilet satan bir kulübe arıyorum etrafta ama nafile. Neyse biraz sonra tercümanımız yanımıza geliyor da, durum aydınlanıyor. Meğerse biz, Livadiya Sarayı diye bir sanatoryuma girmeye çalışıyormuşuz. Artık meşhur ikilimize kızamıyoruz bile.

Trafikle yarım saatten biraz daha fazla boğuştuktan sonra, şehrin neredeyse diğer tarafında yer aldığını öğrendiğimiz saraya ulaşıyoruz. 1911 yılında tamamlanan Livadiya Sarayını ,son Rus Çarı 2. Nikolay, ailesi ile yaz tatillerini geçirmek için kullanmış. Yemyeşil bahçeler içinde muhteşem bir deniz manzarasına sahip Rönesans tarzından etkilenmiş bir yapı. 1917 yılındaki Rus devriminden önce, ailenin burada geçirdikleri mutlu birkaç yazdan kalan fotoğraflar binanın ikinci katında sergileniyor. 1918 yılında ailenin kurşuna dizilmesinden sonra yıllar yılı kurtulup kurtulamadıkları adeta masalsı bir biçimde tartışılan Grand Düşeş Anastasya ve diğer kızkardeşlerin ya da Rusya’nın sonraki Çarı olarak yetiştirilen Çareviç Alexei’in bir zamanlarlar kaygısızca dolaştıkları, eğlendikleri bu yerler bana garip biçimde hüzünlü de geliyor.

Ailenin fotoğraf çekmeye olan merakı, o günleri bugüne taşıyan bir yol gibi.. O fotoğraflara bakarken, üst katlardaki harika deniz manzaralı odalardan birinde resim yaparak oyalanan Grandüşeşler Olga, Tatyana, Anastasya ve Maria'nın neşeli dedikodularına kulak verebilir ya da şu anda hediyelik eşya dükkanına çevrilmiş Rusya’nın gelecekteki çarı olarak yetiştirilen Çareviç Alexei’in çalışma odasında öğretmenlerinin anlattığı dersleri dinlerken sıkıntılı oflamaları puflamalarını duyabilirsiniz.

Sarayda dolaşanlar sadece Çar ailesinin hayaletleri değil, giriş katında yer alan büyük yemek salonunda Stalin, Roosevelt ve Churchill, odanın ucunda yer alan ufak bir oval masanın başında dünyayı yeniden şekillendiriyorlar, paylaşıyorlar. Yıl 1945; 2.Dünya Savaşı sonrası yapılan Yalta Konferansına’da ev sahipliği yapıyor Livadiya.

Yalta’daki bir başka önemli yapı da Vorontsov Sarayı. Oraya’da müthiş ikilimiz sayesinde ön kapı yerine arka kapıdan girip, bir 3 km kadar yol yürüdükten sonra ulaşabiliyoruz. Prens Vorontsov tarafından yaptırılan sarayın inşaatı 1830-1848 yılları arasında sürmüş. Rus Devriminden sonra Livadiya sarayındaki eşyaların çoğu kaybolmasına karşın burası, aynı olaylardan daha az zarar görerek çıkan bir yapı. Bir Rus asilzadesinin nasıl yaşadığını görmek istiyorsanız, gidilmesi gereken bir yer.

19.yüzyıldan itibaren Rus aristokrasi ve yüksek tabakaları arasında çok moda olan Yalta tatilleri dolayısıyla, Yalta ve civarında çok sayıda ziyaret edilebilecek tarihi bina mevcut. Stalin bile Yalta’nın cazibesine kapılıp, hemen yakınında bulunan şarapları ile ünlü Masandra kasabasındaki bir sarayı kendi yazlık dacha’sı olarak kullanmayı ihmal etmemiş. Anlayacağınız tarihin akışı sırasında liderler arasında pek bir fark olmamış. İdeoloji kitlelere, imtiyazlar ceplere…Çok tanıdık gelmiyor mu??

Yalta’da çok daha uzun ve sakin bir gün geçirmeyi planlamamıza karşın, malum kişiler nedeniyle otele girişimiz ancak akşam saatlerinde oluyor. Hızlıca üst baş değiştirip, tazelendikten sonra günün en güzel saatleri için Yalta’nın ünlü sahiline iniyoruz. Bütün gün Yalta’nın tarihinde dolaştıktan sonra, rıhtımın girişinde yer alan McDonald’s ın kalabalığını aşıp, hemen karşısında yer alan Lenin heykelinin altında bangır bangır müzik ile kaygısızca dans eden gençler bizi anında günümüze getiriveriyor. Sahil kenarına dizilmiş dükkanlardaki lüks malların fiyatları dudak ısırtan cinsten olsa da zaman şimdiki zaman ve arayana burada her şey mevcut.

Biz ise en keyifli anlarımızı, sahilin sonlarında yer alan upuzun ressamlar sokağında alıyoruz. Çok başarılı ressamlar, çok başarısız ressamlar hepsi yan yana. Neden bizde de böyle ressamların eserlerini sattıkları sokaklar olmadığını hep düşünmüşümdür.Ne zaman yurt dışına çıksam en keyifli saatlerimi oralarda geçiririm. Ressam Dimitri ısrarla karakalem portrelerimizi çizmek istiyor, yaptığı portreler oldukça iyi. Madem çok istiyorsun al bakalım bizim yaramazın bir portresini yap diyoruz, ve anlaştığımız gibi ertesi akşamda Yalta’dan bize kalan en hoş hatırayı yanımıza alarak evimize dönüyoruz.

Sivastopol

2011-09-25T14:33:00.000+03:00

Eğer şu anda sevgilinin bir rahatsızlığı nedeniyle Florance Nightingale hastanesinde kalıyor olmasaydık, bu yazı aslında yazılması hiç hesapta olmayan bir yazıydı.. Ne de olsa Kırım seyahatinde, Sivastopol günümüz traji komik bir biçimde sonuçlanmıştı. Bizi şehre götürmesi için ayarlanan tercümanın da, şoförün de, Sivastopol’e ilk kez geldiklerini anlamamızdan hemen sonra, şehrin içinde saatlerce dönüp durmuş, bir geçtiğimiz yerden defalarca tekrar geçmiş ama bir türlü gitmek istediğimiz yere varamamış, vardıktan sonra da arabayı park edememiştik. Artık dönüş yoluna düşmemiz gereken saat geldiğinde ise, zor bela ünlü Panorama müzesine son sırada girmiştik.

Sivastopol’den bir gezi yazarı olarak ne anlatacaksın derseniz, ne gördüm ki anlatayım derim, ama başta da dediğim gibi şu anda Florance Nightingale hastanesinde yatıyoruz ( ve umarım siz bu satırları okurken de çıkmış oluruz) ve belki de bir başka hayatta Dasha Sevastopolskaya hastanesinde yatıyor olabilecektik.

Şehrin ünlü Panorama müzesinde Kırım savaşı sırasında, Sivastopol kuşatmasının en kanlı günlerinden biri – 18 Haziran 1855 günü yaşananlar 360 derecelik bir sanat eseri aracılığıyla bugüne aktarılıyor. Resmin, maketlerin, mankenlerin, çeşitli savaş malzemelerinin iç içe geçtiği muhteşem bir çalışma. İngilizler, Fransızlar ve Sardunyalılar deniz tarafından saldırıyor, Ruslar ise cephede kendi kahramanlık destanlarını yazıyorlar. Savaşın bir başka tarafı biz Türkler ise bu tabloda yokuz, çünkü o sıralar Sivastopol’ün hemen yakınlarındaki Balaklava’da çarpışıyoruz.

Rus cephesindeki en çarpıcı figürlerden birisi ise bir kadın – Darja Lavrentjevna Mikhailova ya da savaş sonrası askerler tarafından verilen adı ile Dasha Sevastopolskaya. Rusya’da savaş meydanlarının ilk gönüllü hemşiresi. ‘’Kırım savaşından sonra tüm dünya Florance Nightingale’in adını duydu, ama bizim Dasha’mızı bugün çok az kimse bilir’’ diye sitemle anlatıyor müzedeki rehber. Tarihi genelde kazananlar yazdığı için bu işte çok da şaşıracak bir şey yok diye düşünüyorum, ama Dasha orada duyduğum kısacık hikayesi ile benim kadın kahramanlarım arasında yerini alıveriyor.

Sivastopol’ün ruhu ve kaderi olarak anılan Dasha, gönüllü olarak cepheye geldiğinde 17 yaşında bir yetimdir. Savaşın en sıcak zamanlarında, cephede yaralıları tedavi etmek için gösterdiği çaba ve korkusuzluğu ile herkesin takdirini kazanır. Savaş sonrası Çar 1. Nikolay, Dasha’yı 500 gümüş ruble ve altın madalya ile onurlandırır ki bu o dönemde alt sınıflardan gelen birine verilen tek altın madalyadır. Daha sonra Çar, evlendiğinde Dasha’ya 1000 gümüş ruble daha hediye edecektir. Dasha 1911 yılında Sivastopol’de ölene kadar hemşirelik yapmayı sürdürür.

Dasha’nın şehri Sivastopol ise görebildiğim kadarıyla çok güzel bir şehir, Kırım’ın diğer kentlerine hakim olan eskimişlik hali burada yok. Sovyetler Birliği döneminde yabancıların sadece çok özel izinler alarak girebildiği şehir, o zaman olduğu gibi şimdide Rus donanmasını ağırlıyor. Rusya ve Ukrayna arasında derin tartışmalara neden olan bu durum, şimdilik 2042 yılına kadar sürecek. İkinci dünya savaşı sonrasında büyük paralar harcanarak yeniden inşa edilen şehir, halen çok bakımlı ve hareketli bir yer. Deniz kenarında olan her yer gibi insana enerji yüklüyor. Kırım’da kesinlikle zaman geçirilmesi gereken bir yer. Zaman fakirleri bizler ise iki araya bir dereye kısacık bir mola sıkıştırarak, deniz kenarında buz gibi birer kadeh şarap içerek , en sevdiğimiz şeyi yapmadan, yeni bir şehrin sesini dinlemeyi ihmal etmeden Sivastopol’den dönmüyoruz. O günden ise bugüne, cephenin farklı taraflarındaki iki kadını bu yazıda bir araya getirmek kalıyor…

Bu yazım 30.Ağustos 2011 tarihinde WTC Blog'da yayınlanmıştır. Buradan ulaşabilirsiniz..

Evpatoriya

2011-08-25T08:53:00.000+03:00

Kırım’ın Osmanlı kontrolünde olduğu yıllarda batıdaki kalesi niteliğindeki Gözlev, ya da 1783’te Rusların kontrolüne girdikten sonra aldığı yeni adı ile Evpatoriya, bugün Kırım’ın önemli liman şehirlerinden biri. Sabahın erken saatlerinde bastıran sıcakta Rus ve Ukraynalı turistler ağır ağır plajları doldurmaya başlarken, biz Mimar Sinan’ın 1552 yılında deniz kenarına yakın bir yerde yaptığı Han Camisi önündeyiz. Usta mimarın bu en kuzeydeki eseri bugün genç Tatar çiftlerin, dini nikahlarına ev sahipliği yapacak. Heyecanla bekleyen çiftlerin arasına karışarak birkaç fotoğraf çekmeye çalıştıktan sonra, caminin biraz ilerisindeki bir başka Osmanlı eserine, 16.yüzyıldan kalma Aziz Baba Mevlevi tekkesine gidiyoruz.

Han Camisi ne kadar iyi restore edip korunmuşsa, tekke ve hemen yanındaki cami yıkıldı yıkılacak gibi duruyor. Hüzünlü ve tüm yaşadıklarından sonra pes etmiş bir görüntüsü var. Ancak ister iyi ister kötü durumda olsun, bu eserler, Osmanlının bir zamanlar bu topraklarda hüküm sürdüğünün en büyük izleri. Aslında bu toprakların şimdiki sahipleri de, bu mirası çok da inkar etmemişler. Şehrin merkezinde bulunan bir anıtta, Evpatoriya’da hüküm süren tüm kralların, kraliçelerin arasında Fatih Sultan Mehmet’in de büyük boyutlu bir rölyefini görmek bizim için hoş bir sürpriz oluyor..

Evpatoriya aslında Kırım’daki pek çok şehir gibi, çok eskimiş, çok yıpranmış ama bir o kadar da güzel bir şehir. 18., 19. Yüzyıllarda yapılmış muhteşem binalar, bir gün gelip onarılmayı sabırla bekliyorlar. Şimdi çok eskilerde kalmış bir başka zamanda bu kente sayfiyeye gelmiş Rus asilzadelerinin, zenginlerinin hayaletleri kimileri boş olan bu evlerde hala dolaşıyor mu bilemem ama çoğu yıkılacakmış gibi duran bu evlerin odalarını şimdilerde deniz havası almak isteyen orta tabaka Ukraynalılar, pansiyon olarak kullanmakta. Şehrin oldukça geniş plajları olmasına karşın, sahil şeridini paylaşan bir diğer kurum ise liman. Aslında işin de biraz keyfini bozmuyor değil…. Eğer kumsal arıyorsanız, istikamet şehir dışı…

Oldukça geniş bir alana yayılmış olan şehri gezmenin en keyifli yollarından biride tarihi tramvayı. Akşamüstü saatlerinde bizde piyasa için sahil kenarına iniyoruz. Seyyar satıcılar, turistler, gösteri yapanlar, etrafta koşuşturan çocuklar herkes orada. Küçük bir cafe’de Kırım’ın güzel şaraplarından içip, etrafı seyretmek belki de bir turist için bu saatlerde yapılabilecek en güzel şey. Belki bir de hatıra fotoğrafı çektirmek….

Bu yazı ilk olarak WTC blog'da yayınlanmıştır. Buradan ulaşabilirsiniz..

Bahçesaray

2011-08-19T17:00:00.000+03:00

Son Kırım seyahatimiz sırasında ziyaret ettiğimiz Bahçesaray’ın benim için tüm gezip gördüğüm kentler arasında bambaşka bir yeri var. Hiç tanımadığım babaannemin ve dedemin doğup büyüdüğü topraklar buralar, ta ki çok genç yaşlarda Türkiye’ye göç etmek zorunda kaldıkları zamanlara kadar.

Küçük şehrin ve etrafını çevreleyen dağların yeşilliği beni daha ilk andan şaşırtıyor ve garip bir şekilde hüzünlendiriyor. Aslında şaşıracak çok bir şey yok, tüm yeşilliği ve bereketi ile Karadeniz coğrafyası. Hüzünlenmem ise, bu güzel yerleri terk etmek zorunda kalıp, Anadolu’nun uçsuz bucaksız bozkırlarında sıfırdan yeni bir hayat kurmak zorunda kalan babaannem ve dedem yüzünden. Bahçesaray burunlarında tüte tüte yaşadılar ve orayı bir daha hiç göremeden öldüler diye anlatır bizimkiler. Aslında bu topraklarda yaşayan herkesin ailesinin bir tarafında böyle hikayeler vardır değil mi??

Bahçesaray 15.yüzyılda Cengiz Han sülalesinden gelen Hacı Giray Han’ın kurduğu Kırım Hanlığının başkenti ve 1530 yılında burada inşa etmeye başladıkları saray, bugün Kırım’ın en çok turist çeken yerlerinden biri. Bir başka özelliği de Türkiye’dekileri hesaba katmazsak, İspanya’daki Elhamra sarayı ile Avrupa’da bulunan en önemli iki Müslüman saray yapısından biri..

Saray yüzyıllar içinde pek çok değişiklik, yangın ve restorasyon geçirmiş, bugün görebildiğimiz yerler Kırım Hanlığının en parlak dönemlerinde ulaştığı büyüklüğe kıyasla oldukça ufak bir kısmı. Sıcak bir günde sarayın serin odalarında, gölgelikli bahçelerinde dolaşmak insana çok iyi geliyor. Şu anda tek bir binası kalmış harem bölümünün önündeki gül bahçesinde otururken, kendi kendime hayal kuruyorum: Eğer bir başka hayatta kendim için bir saray inşa etmem gerekirse, işte tam burası gibi bir yer isterdim.. Huzurlu, sessiz, sakin, sıcak ve tam da bir ev gibi. Başkalarını etkilemek için değil, huzuru ve mutluluğu bularak yaşamak için yapılmış bir yer. Avrupa’daki gücün göstergesi saraylardan öylesine farklı ki…

1822 yılında Kırım’da sürgünde yaşadığı yıllarda, sarayı ziyaret etmekte olan yazar Alexander Puşkin’de Bahçesaray’dan çok etkilenenler arasındadır. Anılarında "Bahçesaray'a vardığım zaman hastaydım. Saraya girdiğimde, çoktan bozulmuş olan çeşmeyi gördüm; paslanmış bir demir borudan su artık damlalar halinde düşmekteydi. İçinde çürümekte olduğu unutulmuşluğa duyduğum büyük yazıklanmayla sarayı dolaştım..." diye yazar. Sonrasında yazdığı uzun Bahçesaray çeşmesi isimli şiiri edebiyat çevrelerinde büyük yankı bulur. Ve işte bu ziyaret ve bu şiir sayesinde, Sovyetler Birliği döneminde tüm yer adları Ruslaştırılırken, Bahçesaray adını korumayı başarır.

Kırım Giray Han’ın 1763 yılında aşık olduğu kadının ölümü ardından yaptırdığı ve adını gözyaşı çeşmesi koyduğu bu ünlü çeşmeyi bugün pırıl pırıl restore edilmiş haliyle sarayda görebilmek mümkün. Anlatılanlara göre çeşme akarken ağlar gibi sesler çıkarırmış.Herhalde Puşkin’in ziyaretinden beri sarayda değişmeyen tek şey ise bu ünlü çeşmenin halen akmaması….

*** Bu yazım 5.Ağustos 2011 tarihinde WTC blog'da yayınlanmıştır. Buradan ulaşabilirsiniz..

Simferopol - Akmesçit

2011-08-07T09:34:00.000+03:00

Eski adı ile Akmesçit, sonradan Ruslaştırılmış adı ile Simferopol Kırım’a hava yolu ile ulaşmak isteyenlerin yolunun mutlaka geçeceği bir yer. Ukrayna’ya bağlı, Özerk Kırım Cumhuriyetinin tek sivil havaalanı burada.

Akşam saatlerine doğru, şehrin biraz dışında yer alan otelimize ulaşıyoruz. Yeni restore edilmiş, temiz güzel bir otel. Tam beklentilerimin üzerinde iyi bir yer çıktı diye sevinirken, birden anlaşılıyor ki 5 katlı otelde asansör yok. Üstüne üstelik bizi ve beraber geldiğimiz Kocaeli Tatar Derneğinden hanımları hep beraber 4. Kata yerleştirmişler. Otel ise kurulduğundan beri bellboy diye biriyle hiç tanışmamış. Mızlanmanın hiç anlamı yok, sevgili mecburen gönüllü oluyor ve hem bizim hem de 7-8 hanımın bavullarını 4 kat yukarıya taşıyor. ‘’Bak fena mı oldu, ihmal ettiğin direnç ve ağırlık çalışmalarını burada telafi ediyorsun’’, desem de pek bir faydası olmuyor. Gönlünü almak için ‘’hadi gidelim bir şeyler içelim’’ diyorum, sanki eski SSCB’nin mirası servis sektöründen dersimizi almamışız gibi..

Otelin küçük barına daha henüz adım atmaya hazırlanırken, barın pimapen’den yapılmış beyaz zarif(!) kapısı gürültü ile kelimenin tam anlamı ile yüzümüze kapanıyor. Kapı ile aynı zarifliği paylaşan barmen hanımdan ne bir özür var ne de bir açıklama. Sonrasında anlıyoruz ki saat 19:00, kapanma saatleri..Sonrasında şansımızı dışarıda deniyoruz ama nafile, durum aynı. Küçük market sahipleri bile içerde muhabbette ama kapıyı çalan müşteriye dönüp bakmıyorlar bile. Sonunda çaresiz bir şişe su bile alamadan yenilgiyi kabul edip otele dönüp, dört kat merdiven çıkıyoruz ve odamızda musluk suyu içerek bir gece geçiriyoruz.

Ertesi gün şehrin de aslında neredeyse hiç değişmeden kaldığını fark ediyorum. Şehrin merkezinde yeni yapılmış birkaç otel, ya da etraftaki 3-5 tane son model araba göz boyasa da, Simferopol aslında oldukça eskimiş bir şehir.Bu yıpranmışlık az ya da çok, şehrin tamamına hakim. Kaldırımlar yıllar içinde erimiş, otlar bürümüş, yollar bozuk, binalar eski, boyaları dökülmüş vs..

Şehrin eski adı Akmesçit ise, eskiden sayıları çok fazla olan, beyaz taştan yapılmış camilerden geliyor. Komünizm döneminde bu camilerin biri hariç, hepsi yıkılmış. Biraz da nostalji ile bu yeniden restore edilmiş camiyi görmeye gidiyoruz. İçeri girmeden evvel grubumuzda bulunan birkaç hanım caminin bahçesinde hızlı hızlı sigaralarını içip bitirmeye çalışıyorlar ve belki de bu nedenle hışımla kendilerine doğru gelmekte olan caminin genç imamını görmüyorlar. ‘’Bu ne biçim şey, siz apakaylar (kadınlar), akayların(erkeklerin) kaburga kemiklerinden yapıldınız sigara içmeye utanmıyormusunuz??’ diye şiddetle bir azar furyasına başlıyor. Müslüman bir gezgin olarak, dünyada Tanrı’ya adanmış tüm tapınaklara sorunsuzca girmiş ama camilere girişi birkaç kez engellenmiş, ben, bu tanıdık olayı artık kanıksayarak izlesem de, hanımlar imamı azarladıktan sonra hışımla dışarı çıkıyorlar.

Sokağın hemen ilerisinde ki Ortodoks kilisesinin kapıları ise sonuna kadar açık. Bahçesinde çocuklar koşturuyor, gölgelere çekilmiş birkaç aile ise keyifli bir piknikte. İçeride ise kimse kimseyi yargılamadan ibadetini yapıyor. Kapıda fotoğraf çekmek yasak işareti olmasına rağmen bir şansımı deneyerek izin istiyorum. Gülerek tamam diyor kapıda ki görevli.. Tanrı’nın bu evinde hayat tüm sıcaklığı ile sürüyor. Sonrasında, ‘’ peki biz nasıl bu hale geldik?’’ diye uzun uzun düşünmek ise bizim bahtımıza düşüyor.

Simferopol’de bir turistin yapabileceği fazla bir şey yok, ancak yine de yiyecek ve bit pazarlarını dolaşmanın keyfine doyum olmuyor. Buradaki bir başka ilginç oluşum ise, şehrin kenarlarındaki neredeyse her boş arsaya kondurulmuş, kapısı penceresi olmayan briketten yapılmış binlerce küçük oda. İçerlerinde kimse yaşamıyor.

Kırım’daki Tatarlar son 200 yıldır, çeşitli nedenlerle zorunlu olarak göç etmek zorunda kalmışlar. Osmanlı döneminde göç edenler arasında benim büyükannelerim ve büyükbabalarım da var. Herşeye karşın burada kalmaya devam edenlere ise son darbe 18 Mayıs 1944 tarihinde, Stalin tarafından vurulmuş. Bir gün içinde, çoluk çocuk, genç ihtiyar demeden hepsi hayvan katarlarına doldurularak Özbekistan’a gönderilmiş. Yolculuk sırasında, çoğu telef olmuş, yaşamayı başaranlar ise ilk yıllarında zorunlu olarak Özbekistan’daki maden ocaklarında misafir edilmişler..

Sonrasında Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra, adeta soykırıma tutulan o neslin çocuklarından, bürokrasiyi aşmayı başaranlar yavaş yavaş ülkelerine dönmeye başlamışlar. Şimdilerde eskiye ait hiçbir şeyi talep etme hakları olmasa da, zorlu bir uğraşla vatanlarında tekrar kök salmaya çalışıyorlar. Bu küçük briket odacıklar ise bu kök salma uğraşlarının bir çabası. Kanunda buldukları bir açıklıktan yararlanarak, umutla o toprakların bir gün tekrar kendilerine verilmesini bekliyorlar.

*** Bu yazım 4 Ağustos 2011 tarihinde WTC blog'da yayınlanmıştır. Buradan ulaşabilirsiniz

KOS

2011-07-22T18:29:00.000+03:00

İtiraf etmem gerekirse gezi yazılarımın önemli bir kısmını, seyahat dönüşü fiziksel olarak iyice dinlendikten, notlarımı, resimlerimi derleyip toparladıktan sonra yazmaya başlıyorum. Kimi kez hayat ortaya başka planlarla çıktığında da bu süreç bazen aylar bile sürebiliyor, ya da yaz aylarının muhteşem tembelliği...

Ama işte bu kez size taze taze, deyim yerindeyse dumanı üstünde bir yazı..

Burnumuzun hemen dibinde duran Yunan adalarını yıllarca ihmal ettikten sonra, bu yıldan başlayarak yavaş yavaş hepsini gezmeyi kış aylarında kafamıza koymuştuk. İşe en kolayından başladık. Bodrum’dan Kos..Gidiş dönüş kişi başı: 20Euro, seyahat süresi: 45dakika, Kos gümrüğünde güneş altında bekleme: 1 saat

Bodrum’dan beraber geldiğimiz yolcuların çoğu günü birlik adaya gelen turistler ve Türkler. Onların dönüşü 16:30 olduğu için hızla limandan ayrılıp, şehrin sokaklarına yayılıyorlar. Biz ise günü birlik bir araba kiralayıp, bir gece konaklayacağımız adanın tam diğer ucunda yer alan Kefalos kentine gidiyoruz. Yol hepi topu 40 km. Adayı boydan boya kaydeden yoldaki asfalt ise ne yalan söylemeli bizim ülkemizde yok. Yunanlıların neden bu kadar derin bir ekonomik krizde olduklarının ip uçlarını ise belki de üzerinde tek bir pürüz olmayan, belli ki yeni yapılmış olan bu yol da bulmak mümkün.

Yıllar önce tatil için Mikanos’a giderken Atina havaalanında birkaç saat geçirmiştim. O zamanlar Avrupa Birliğinin paraları daha henüz Yunanistan’a akmaya başlamamıştı ve ülkenin başkentinin havaalanının bizdeki hallice bir kasaba otogarından pek bir farkı yoktu. Havaalanının girişindeki otomatik açılır kapanır kapılar bozuktu ve güzel gözlü sokak köpeklerinin rahatça , içeriye gölgelere girip, keyifle yolcuların ve bavulların arasında oturması çok hoşuma gitmişti. Tabi o görüntülerin üzerini bol bol paralar örttü ve bugünlerde Yunanistan nur topu gibi bir Duyun-u Umumiye ile baş başa kaldı.

Neyse, tekrar Kos’a dönersek, hiç sallanıp sarsılmadan bir yarım saat yolculuk yaptıktan sonra ulaştığımız, genellikle Yunanlıların tatil için tercih ettiği Kefolos kenti öğle saatlerinde neredeyse bir hayalet kenti andırıyordu. Önce meşhur siesta saati zannediyoruz ama sonrasında o güzel yolların parasını ödemeye çalışan Yunanlıların bu yıl tatil bütçelerini kıstığını anlıyoruz. Adanın güzelim koylarında uzanan plajlarda birkaç İngiliz turistten başka kimseler yok. Sahil boyunca uzanan tavernaların kimileri sezon için açılmamış bile..

Akşam Kefalos’un küçük limanının hemen önündeki bir tavernada yemekteyiz. Menüdeki fiyatları görünce biraz da şımarıklık yaparak denizden çıkan her şeyle masayı donatıyoruz. Bol bol bizdeki balıkçıların kulaklarını çınlatarak(!) yediğimiz keyifli yemeğe ödediğimiz hesap bizi daha da keyifli hale getiriyor. Bodrum’da yada İstanbul’da bunun gibi bir yemeğe ödeyeceğiniz hesap bütçenizi oldukça zorlayabilir, sizi de üzebilir ama burada ödediğimiz hesabın bizdeki bir esnaf lokantasında yenen 2 tabak yemekten pek bir farkı yok.

Ertesi gün yolların bizi götürdüğü her yere uğraya uğraya, öğle yemeğine adanın en güzel yerlerinden biri olan Zia tepesine geliyoruz. Biraz fazla turistik ama karşıda görünen Bodrum manzarası, güzel yemekleri, ve serin havası çok güzel. Benim kesinlikle Kos’da en çok sevdiğim yer.

Aslında asıl niyetimiz Kos’dan günü birlik yakındaki diğer adalara da gitmekti ama, bu projeyi Temmuz sıcakları yerine, Eylül – Ekim aylarının serinliğine erteleyerek Bodrum’a dönüyoruz. Eğer vizeniz ya da pasaportunuz uygunsa ve Kos’a gitmek isterseniz benden kısa bir hatırlatma. Kos kentinde bir sorun yok ama diğer yerlerde pek çok yer kredi kartı kabul etmiyor. Yanımızda getirdiğimiz USD’leri Euro’ya değiştirmek için zorluklarla bulabildiğimiz bir Exchange Bürosunda ise var olan kur sadece pound. Israrımız üzerine saatlerce USD kuru almak için çalışıyorlar. Sonuç: elimizdeki dolarları sadece 1km ötedeki bir süpermerkette değiştirebileceğimiz bilgisi…

(*) Bu yazım daha kısaltımış olarak 20 Temmuz 2011 tarihinde WTC blog'da yayınlanmıştır. Buradan ulaşabilirsiniz...

Kırım'a Dair...

2011-07-07T13:53:00.001+03:00

Kırım’dan döneli neredeyse bir haftayı geçiyor. Seyahate gidişti, dönüştü, İstanbul’da valizleri açıp boşaltıp, tekrar doldurup Datça’ya gelişti derken yazılarımı bir hayli aksattım. Şimdi de Datça’nın her daim esen rüzgarının getirdiği o tatlı tembellik tüm ruhumu sarmaya hazırlanıyor ama yazmak lazım. Sonuçta yazmak da spora gitmek gibi disiplin gerektiren bir iş benim için. İnsan bir aksattı mı, hiç zorlanmadan yüzlerce bahane bulabiliyor.

Ukrayna’da özerk bir bölge olan Kırım’a seyahat edenler hem bizim ülkemizden, hem de dünyadan oldukça az. Bu seyahat edenler arasında kültür turizmi yapanlar daha da az. Yollarımız pek kesişmedi ama yüzdesi büyük olan kısım sanki sadece deniz ve güzel Ukraynalı hanımlar için yollarını buraya düşürenler.

Önümüzdeki günlerde notlarımı derleyip toparlayıp, size gittiğimiz yerleri ayrı ayrı anlatmayı planlıyorum ama ola ki bu sıralar Kırım’a gitmeyi düşler durursunuz, işte size birkaç önemli hatırlatma:

Eğer bir Kırım’lı ile evli ve bu ülkeye defalarca gitmiş bir kuzeniniz varsa ve size gitmeden mutlaka basit birkaç kelime Rusça öğrenin yoksa çok zorlanırsınız diyorsa, ona inanın. Benim gibi ’’ne olacak ya, biraz İngilizce, biraz Türkçe biraz da Tatarca nasıl olsa idare ederim’’ derseniz çok yanılırsınız ve bu önemli yanılgı nedeniyle aşağıdaki gibi olayları istisnasız her gün yaşayabilirsiniz:

Mesela İngilizce bildiğini iddia eden bir dükkan sahibinden “City Center” tarifi alırsınız -ki tarif sadece “Sağa doğru dümdüz gidin” demekten ibarettir- ve yaklaşık 1,5 saat boyunca ha geldik ha geldik diye öğle güneşi altında yürüyüp sonrasında dehşet içinde şehrin sınırından çıkmak üzere olduğunuzu fark edebilirsiniz. Bunda tabiî ki kaybolduğunuzu net bir şekilde ret eden inatçı eşinizin de payı olmuş olabilir.

Yukarıdakine benzer bir durumda, Allah size acıyıp bir anda karşınıza Tatarca bilen bir taksi şoförü çıkartabilir ve siz de benim gibi büyürken sürekli dinlediğiniz bu dilde birkaç kelime edip, “Ne olur bizi bir şeyler yiyip, içebileceğimiz güzel bir kafeye götürün” dedikten ve rahatça (ya da oldukça rahatsızca…) nostaljik Volga marka arabanın koltuğuna kurulup, kendinizi onun ellerine emanet ettiğinizde, kendinizi bir anda şehrin varoşlarında derme çatma tentelerin altına atılmış birkaç masa ve bir mangalın yanında bulabilirsiniz…

Sonrasında diyelim ki tüm bu badireleri atlatıp, deniz kenarında güzel bir kafeye oturdunuz ve güneşi batırırken, Kırım’ın o güzel şaraplarından içmek istiyorsunuz. Üstelik size yan kafeden İngilizce bilen bir garson bile bulup getirmişler. Hedef buz gibi iki kadeh beyaz şarap. Üstelik şarabın artık Rusça “vino” olduğu bile öğrenilmiş durumda. Geriye kalan üç kelimede sessiz film taktikleri ile anlatılıyor. İki, parmakla gösteriliyor. Beyaz için garson kızın üstündeki beyaz gömlek işaret ediliyor, soğuk için ise “Bırrrr üşüyorum” hareketi. O vakte kadar sessizce olanları izleyen yan kafenin İngilizce bilen garsonu ise havalı bir “OK” çekip gidiveriyor. Sonuç: 10 dakika kadar sonra masaya iki kadeh sıcak vermut geliyor…

Bir de tabiî ki sizi gezdirmesi için ayarlanan rehber ve şoförün (hem de ikisinin birden) ülkeyi ilk kez sizinle gezdiklerini anladığınız bir an var ki isterseniz o maceraları ileriki yazılarımda bir yerlere sıkıştırayım yoksa bu yazı hiç bitmeyen senfoni gibi uzayıp gidecek.

Sonuç: Rusça yoksa Kırım’da işiniz bayağı zor, diğer Türkî Cumhuriyetlerdeki dil kolaylığı ve Türkçeyi Türk televizyonlarını seyrede seyrede öğrenmiş insanlar burada yok.

Bu yazım 5 temmuz 2011 tarihinde WTC blog'da yayınlanmıştır. Buradan ulaşabilirsiniz

Orta Asya'da farklı inançlar..

2011-05-30T14:36:00.001+03:00

Aslinda kimileri hiç de farklı değil, bize çok aşina olanlar: mesela türbe, mezar ziyaretleri..İçinde çoğu kez kimin yattığı pek de bilinmeyen mezarlara okunan milyonlarca dua, milyonlarca umut...(fotoğraflar Türkmenistan'dan)

ya da rüzgarda savrulan yüzlerce paçavra, her birinde ayrı bir özlem gizli...

kutsal olduğuna inanılan mekanların yakınlarında ev isteyenler,

ya da bebek....

kimi zamanda ulu kişinin altında oturduğuna inanılan ama sonradan devrilmiş ağacın altından geçerken dilenen dilekler, ya da adaklar..( takip eden 2 fotoğraf Özbekistan Bahauddin Nakşibendi türbesinden)

ya da biraz daha beceri ya da inanç isteyenler: eğer taşı düşürmeden parmaklarınızın üzerinde tam bir tur attırabilirseniz dileğiniz gerçekleşecek.. (fotoğraflar Türkmenistan'dan)

ya melekleri görüp, konuşabileceğiniz bir kuyuya ne dersiniz?? Böyle bir fırsat olurda denenmez mi, tabiki denedim. Tam karanlık sağlanması ve her hangi bir yerden ışık sızmaması için önce sıkı sıkı yorganlarla örtüldüm..

peki ne mi oldu?? Söylersem dileğim gerçekleşmezmiş :))

Ya da bir macera turuna dahil edilebilecek kadar tehlikeli olanlar:
Tepenin üzerinde oturan adam sizi önce biraz para karşılığı önce sıkı sıkı yorganlara sarıyor, sonra da aşağıya doğru yuvarlayıveriyor. Eğer düz giderseniz dileğiniz gerçekleşiyor, sola giderseniz hiç şansınız yok ama eğer sağa doğru giderseniz de bir daha deneyebiliyorsunuz..

Bu tehlikeli işi yapanları fotoğraflamak için uzun süre etrafta dolandım ama yabancıların fotoğraf çekmemesi konusunda çok hassastılar, dolayısıyla son fotoğraf bu olayı önceki yıllarda fotoğraflamayı başarmış tur rehberimiz Yıldırım Büktel'den..

Tüm dileklerinizin gerçekleşmesi dileği ile.....

TAŞKENT

2011-05-21T12:20:00.000+03:00

Bizim Ankara’mız gibi Özbekistan’ın başkenti Taşkent de turistik açıdan şanssız bir şehir. Eğer bir iş güç yoksa, ya da uçağınız oradan kalkmıyorsa kimse uğramak, gezmek, tanımak için özel bir çaba sarf etmiyor.

Bizim içinde durum aynıydı. Hiva, Buhara, Semerkant gibi buram buram tarih kokan, eski zamanlara ait ne varsa doya doya içimize çektiğimiz muhteşem şehirlerden sonra, Taşkent biraz fazlaca yeni ve günümüze aitti. Aslında böyle olması önemli ölçüde doğanın da suçuydu. Yoksa Batı’ya ve Doğu’ya giden kervan yolları üzerinde önemli bir ticaret ve el sanatları merkezi olarak yüzyıllarca hüküm sürmüştü. Ancak gerek geçen yüzyılın başlarında Rusya’da gelişen siyasi olaylar nedeniyle, gerekse de 1966 yılında geçirdiği büyük depremden sonra şehir adeta sıfırdan yeniden inşa edilmişti..

Belki de İstanbul’da bizim yeşile hasret gözlerimizden dolayı, ben bu yeni Taşkent’i çok sevdim. Taşkent yemyeşil bir şehir. Her yer parklarla, bahçelerle dolu demek te yanlış olur. Sanki şehrin bulunduğu yere önce kocaman yemyeşil bir park inşa etmişler, sonrada içine binaları, yolları ve orada yaşayan insanları yerleştirmişler gibi. Şehirde dümdüz olduğundan, insan hiç yorulmadan ağaçların gölgesinde saatlerce yürüyebilir gibi geldi bana.

Taşkent’de öğleden sonra yaptığım uzun bir yürüyüş sırasında, çocukluğumda yaz aylarımı geçirdiğim Yalova’yı düşündüm. Harika bir sahil kasabasıydı, deniz kenarı boyunca uzanan tarlalarda, bahçelerde ne mutlu ve kaygısız zamanlarım geçmişti. Sonra Taşkent gibi, Yalova’da depremle adeta yerle bir olmuştu. Ama bu talihsiz olayın ardından Taşkent adeta küllerinden yeniden doğarken, Yalova ne olduğu belirsiz, adeta kimliksiz bir varoşa dönüşmüştü. Yıllardır ne zaman oradan geçsem, hep içimde bir yerler sızlar.. Sevgili ile neredeyse 30 yıl önce orada tanışmıştık ve hep bir gün adam akıllı vakit ayırıp da gidip görelim dememize rağmen , belki de 30 yıl önceki hali ile hatıralarımızda kalsın diye de gitmeyi hep erteledik ve tahminim o ki, hiçbir zamanda gitmeyeceğiz…

Tekrar Taşkent’e dönecek olursak, şehirdeki yapıların çoğu yeni. Eski sayılabilecek yapılar Barak Han medresesi ve Kafalı Saşi türbesi. Bu yapıların bulunduğu kısma ise aynı mimari tarzda büyük bir cami inşa edilmiş. Caminin içine girme isteğimize ise, eğer namaz kılmayacaksanız etrafta fazla dolanmayın diyen caminin imamı kibarca engel oldu. Yıllardır türlü dine ve inanca ait pek çok tapınağı ziyaret ettim, dini ritüellerine saygı duymak koşulu ile Tanrı’nın evlerinde hep hoşça karşılandım, hiçbir sorun yaşamadım. Kadınların giremediği birkaç yer hariç, bu işin istisnasını nedense bir Müslüman olarak hep camilerde yaşadım…Birkaç kez Müslüman olduğuma inanmayan hocaları besmele çekerek ikna ettimse de, kimi kez böylelerine de rastladım..

Taşkent, Özbekistan’daki son durağımdı. Haftaya Orta Asya’daki farklı inançlarla ilgili bir yazı yayınladıktan sonra bu ülkeye veda edip, bambaşka bir coğrafyaya, hem çok bildik hemde pek bilmedik bir ülkeye; İngiltere’ye doğru yola çıkacağız..

Semerkant

2011-05-08T16:44:00.000+03:00

Semerkant çok güzel bir şehir, bizim Türkiye’de hep özlemini çektiğimiz cinsten çok yeşil bir şehir. İklimi de insanı yakıp kavuran Buhara’ya göre çok daha iyi. Tarih boyunca da hep böyle olmuş. Marakanda adıyla anıldığı yıllarda, MÖ 329 yılında Büyük İskender burayı ele geçirdiğinde, tarih kitaplarında anlatıldığına göre, yol ve savaş yorgunluğunu uzunca bir süre burada dinlenerek geçirmiş. Hatta tek çocuğunun annesi olacak kadına da burada aşık olmuş..

16. yüzyıla ulaşıldığında, Semerkant Orta Asya’daki en büyük ve en zengin şehirdir. 17. Yüzyıla ulaşıldığında, şehrin en ünlü meydanı Registan artık bugünkü halini almıştır. Meydandaki en eski yapı, sol tarafta kalan Timur’un torunu ve devrin ünlü astronomu Uluğ Bey adına 1417 yılında yaptırılan medrese. Tam karşısında 1617 yılında yaptırılan bir başka medrese Şirdar ve tam ortalarında da 1661 yılında yapılan Tilyekari medrese.

Uluğ Bey kendi adını taşıyan medreseyi astronomi çalışmalarını yürütmek ve öğretmek için yaptırmış, ve burada kendisinin de ders verdiği biliniyor. Bugün Uluğ Bey’i ders verirken gösteren çok güzel bir heykel grubu da medresenin içinde. Medresenin kapısında ise yazan yazı çok hoş ‘’Bu kapıdan geçen, gökyüzünün sırrına erecektir’’ Ancak tabi ki bu işler sadece kapıdan geçmekle olmayacağı için, Uluğ Bey’in ölümünden sonra Semerkant’da yaptırdığı ve o günün koşullarında dünyanın en iyi gözlemevi olarak kabul edilen ünlü rasathanesi, içinde yaşayan kırk cini kovmak amacıyla yıkılır. Bugün cin kovucuların adı sanı bilinmez ama Uluğ Bey’in Galile’nin 200 yıl sonra yapacağı gibi dinsel katkıya şiddetli bir eleştiri getirmek amacıyla söylediği şu sözler, anlayabilenlerin ruhlarına yüzyılların ötesinden meltem gibi eser. ‘’ Dinlerin getirdiği sis gibi dağılabilir, krallıklar yok olur, ancak bilimin çalışmaları ile ortaya çıkarılan sonuçlar sonsuzluğun hanesine kaydedilir.’’

Özbekistan’daki her tarihi yapıda olduğu gibi medreselerin içi turistik eşya satıcıları ile dolu. Hatta müze görevlilerinin bile, size bir şeyler satmak istemesini, bir süre sonra yadırgamamaya başlıyor insan. Ama renk renk Özbek suzenilerine de bakmadan geçmek neredeyse imkansız..

Bu yapıların tamamlandığı yıllar artık Semerkant’ın son parlak yıllarıdır. 1700’lü yıllara gelindiğinde artık tüm medreseler boşaltılmış ve binalar yaklaşık 300 yıl kendi kaderine terk edilmiştir. Rus araştırmacılar burasını neredeyse bir toprak yığınının altında bulmuşlar ve sonrasında uzun bir restorasyon çalışması sonucu bu hale getirmişler. Sovyetler Birliği döneminde de Registan meydanı halk mahkemelerinin ve infazların yapıldığı yer olmuş.Hikayeleri, hayaletleri çok olan bir yer burası..

Semerkant tarihi eserlerle bezeli bir şehir olsa da, görsel medyada en çok kullanılan yeri bir mezarlık, ama tabi sıradan bir mezarlık değil burası. Şahı Zinde isimli bir evliyanın türbesinin etrafı 9.yüzyıldan beri Semerkant’ın mezarlık alanı olarak gelişmiş.14. ve 15 yüzyıllarda Timur ailesinin kadınları da buraya gömülmüş. Etrafı bugün de mezarlık olarak kullanılmakta. 40 merdiven ile ulaşılan ana yolunun sağı ve solu, adeta değerli bir kolyenin taşları gibi yan yana dizilmiş, mavinin her tonuna bulanmış türbeler ile dolu. Orta Asya’da bizde olduğu gibi türbe ziyaretleri çok seviliyor, dolayısıyla Semerkantlılarla da günün her saatinde burada.

Semerkant’ın bir başka güzel yapısı da 36 metre yüksekliğe, 46 metre genişliğe sahip kapısı ile sizi karşılayan Bibi Hanım Cami. Bibi Hanım Timur’un Çin’li olduğu tahmin edilen eşi. Timur, Hindistan seferinden elde ettiği filler dolusu altınla 1397-1398 yıllarında, 1,5 yıl gibi çok kısa bir sürede bu camiyi inşa ettirmiş. Çok hızlı yapıldığı için, çok da sağlam olmamış ve ileriki yıllarda içinde çatlaklar oluşmaya başlayınca, meydandaki cami kullanılmaya başlanmış.

Efsanevi Timur ve güzelliği dillere destan bir Bibi Hanım olur da, İpek Yolunda onların hikayeleri anlatılmaz mı??? Asırlar boyunca kulaktan kulağa aktarılırken, hikaye ne kadar değişikliklere uğradı bilinmez ama benim kulağıma anlatılana göre Timur, Bibi Hanım’a çok güvenir ve sefer için Semerkant’dan ayrıldığında tüm işlerini ona devredermiş. Yine bir başka seferde olan Timur bu caminin inşaatını da Bibi’ye emanet etmiş ve döndüğünde bitmiş olmasını istemiş.

Timur’un seferden dönmek üzere olduğunu haber alan Bibi, bakmış ki cami de işler çok yavaş ilerliyor, bu işin sorumlusu olarak gördüğü mimarı yanına çağırmış ve bir an önce inşaatı bitirmesini emretmiş. Ama bizim mimar Bibi’ye sevdalı, gönlü ne ferman dinliyor ne de Timur’un dillere destan gazabını.

‘’Cami’yi bir şartla bitiririm’’ demiş mimar, ‘’eğer bu kulunuza bir öpücüğü çok görmezseniz..’’ Bibi mimara başka kızlar, büyük paralar önerdiyse de, onu kararından caydıramamış ve sonuçta razı olmuş. Derler ki mimar Bibi’yi tüm hasreti ve tüm aşkı ile öptüğünde, yanağında bu öpücüğün izi kalmış ve Bibi ne yaparsa yapsın bu izi silememiş. Tabi bu işi önce gören,sonra da öğrenen Timur hem Bibi’yi, hem de mimarı bu caminin kapısının üzerinden attırıvermiş, ve yine anlatılanlara göre Bibi gitti giderken, mimar kanatlanıp kuş olup Hicaz’a uçmuş. Kadınların yazgısı bu coğrafyada hiç değişmiyor galiba. Bu tarihten sonra da Timur’un talimatı üzerine, kadınlar yüzlerini başkalarına göstermemek için peçe takmaya başladı derler.

İpek Yolu’nda masalların hiç sonu yok değil mi???

Son fotoğraflar aslında en çok sevdiğim yerden: Semerkant pazarı

Datça'da yeni bir mevsim..

2011-04-27T10:31:00.000+03:00

Birkaç yıl önce gazetelerin seyahat eklerinden biri benimle yazlarımı geçirdiğim Datça, yaptığım seyahatler ve gezme tutkum hakkında bir röportaj yapmıştı. İki saatlik keyifli sohbetimiz ise sonunda gazeteye şu başlıkla çıkmıştı. ‘’Yaz aylarında dünya seyahati bile önerseniz Datça’dan ayrılmam’’

Uzun yıllardır yaz tatillerimi Datça’da geçiriyorum. Çalışma hayatında olduğum dönemlerde buranın bana her zaman verdiği sessizliğin, huzurun enerjisini biriktirip biriktirip, kendimi yeniden büyük şehrin kucağına atardım. Sonrasında iş hayatımı sonlandırdığımda aslında gerçekten burada mutlu ve üretken olduğumu anladım. Şimdilerde ise İstanbul’daki hayatımızın ve evimizin büyük bir kısmını buralara taşıma heyecanlarında ve çalışmalarındayız.

Bu önemli karara ise son iki yıldır aralıklarla baharları ve kışı burada geçirmemiz neden oldu. Yağmurun, sırılsıklam olmak isteyeceğiniz cinsten adam gibi yağdığı, deli gibi esen fırtınanın, her geçen dakika sahile daha da büyüyerek vuran dalgalarında hayal kurmaya doyulmadığı, egzos kokusunun hiç bilinmediği yollarda yapılan uzun yürüyüşlerden sonra dönülen sıcacık bir şömine karşısında yapılan uzun sohbetler bizi yavaş yavaş bu karara ulaştırdı.

Şimdi mevsimlerden ilkbahar, bir yağmur yağıyor bir güneş çıkıyor ama ben hava durumu ile uğraşmayı çoktan bıraktım yeni bir hayalin peşindeyim. Ayaklarımızda plastik çizmeler, yanımızda ne olur ne olmaz diye bir yağmurluk, elimizde kürekler sevgili ve küçük köpeğimiz Hera ile kendimizi çayırlara, tepelere vurup lavanta peşine düştük. Hayalim ise küçük bahçemi lavanta çiçekleri ile bezemek. Marketlerde satılan lavanta tohumlarının yarattığı hayal kırıklıklarından sonra bizim dilimizde karabaş otu olarak bilinen ve bu mevsim dağları bayırları süsleyen Fransız lavantası fideleri yeni umudum, yeni hayalim....

Biliyorum bu yazım bir ‘’gezi’’ yazısından çok, ‘’ben’’ ile ilgili oldu ama merak etmeyin önümüzdeki aylarda Datça ile ilgili yazılar bol bol gelecek. Şimdilik derim ki, eğer büyük şehrin hara güresinden bunaldıysanız, her şeyden uzaklaşıp, kafanızı boşaltıp alacağınız tek bir nefes, bin nefes yerine geçecekse atlayın otobüse, uçağa, arabaya bu mevsim buralara gelin…

Giyin ayağınıza eski plastik çizmelerinizi, vurun kendinizi sadece size ait olan kumsaldaki dalgalara. Uzun uzun yürüyün, hele bir de şansınıza yağmur öncesiyse…Emin olun ki denizi renkten renge sokan mavi mor bulutların sihri sizi de hemen etkisi altına alacak ve verilmesi gerekli zor kararlar ya da söylenmemiş şarkılar, yazılmamış şiirler, romanlar bir anda zihninizde yerini bulup, kelimelere dökülmeye başlanacak..

NOT: Bu yazım 25.Nisan 2011tarihinde World Travel Channel'ın blogunda yayınlanmıştır. Buradan ulaşabilirsiniz..

Bir efsanenin izinde : ŞEHRİSEBZ

2011-04-20T14:09:00.000+03:00

1980’li yıllarda TRT’de yayınlanan İpek Yolu belgeseli, her halde hayatımda beni etkileyen tek televizyon programı oldu. Sürekli batıyı merak eden ben, o belgesel sayesinde doğunun farkına varmıştım. Programı izlemek adeta bir düşte gezinmek gibiydi ve sonraki yıllarda yapacağım seyahatlerin de rotasını, bilinçaltında o yıllarda çiziyordum.

Yüzyıllardır kervanların insanları, malları, kültürleri, inançları taşıdığı, o uzun yolun orasına burasına sonraki yıllarda fırsat buldukça gitmeye çalıştım. Çin’de, Özbekistan’da, Türkmenistan’da, Suriye’de, İran’da o eski kervanların peşinde, beynimde Kitaro’nun o muhteşem fon müziği ile unutulmaz zamanlar geçirdim. Şimdi nereden başlamalı ki anlatmaya……

Belki de en iyisi, bu efsane yolun geçtiği topraklarda, yaşarken efsane olmuş bir insanı anlatmakla başlamalı: Timurlenk

1336 yılında Semerkant ile Buhara arasında bir şehir olan Şehrisebz’in yakınlarında bir aşiret reisinin oğlu olarak dünyaya gelir Timur. Gerçekten de adı gibi yeşil bir şehir Şehrisebz. Yemyeşil bereketli toprakları, kerpiç evleri, ekine bürünmüş tarlaları, etrafta dolaşan koyun sürüleri ile görüntü olarak Anadolu’yu çok fazla çağrıştıran bir yer. Timur göçebelikten yavaş yavaş toprak düzenine geçen bir topluluğu idare eder ve bu şehirde onun ilk merkezi olur.

Ünlü acımasızlığı Timur için aslında bir taktik olmuştur. Onun adını duyan karşısındakiler titremeye başlamış ve çoğu kezde savaşmadan şehrin kapılarını ona açmışlardır. En önemli özelliği dindar bir kişi olmasına rağmen dini, askerlik ve devlet işlerine karıştırmamasıdır. Timur’un kimi savaş taktikleri de halen harp okullarında okutulmaktadır.

Hayattayken bir efsaneye dönüşmüş ve tarihte tek bir insanın kurduğu en büyük imparatorluğu yaratan Timur ilk sarayını Urgenç’i aldıktan sonra, oradan getirdiği ustalar ve kölelerle buraya yaptırır. Dünyada o zamana kadar yapılmış en büyük giriş kapısı bu sarayın olur. Yapı Timur yaşarken bitirildiyse de, onun ölümünden 100 yıl kadar sonra kemerin yıkılması sonucu çökmüştür. Ne yazık ki Timur’un yaptırdığı pek çok eser, aynen imparatorluğu gibi uzun ömürlü olamamıştır. Saraydan bu güne ulaşabilen ise çinilerle bezeli giriş kapısından kalabilenler, ama onlar bile Timur’un sarayının görkemini anlatmaya yeterli.

Timur, başta kendi türbesini buraya yaptırsa da, imparatorluğunun büyümesi ve vizyonunun genişlemesi sonucu, merkezini Semerkant’a taşır. Orada, kendisine yeni bir saray ve türbe yaptırır.

Semerkant Şehrişebz arası yaklaşık 2.5 saat. Yol zaman zaman inanılmaz bozuk olsa da etraftaki manzara inanılmaz hoş. Ufka kadar uzanan yemyeşil çayırlarda otlayan hayvanlar, arada bir ortaya çıkan ufak köyler… Sanki bu manzaranın içinden bir yerlerden Timur ve atlıları çıkıp geliverse, insan son derece olağan karşılayacak. Bir taraftan merak etmeden duramıyorum, insan bu kadar güzel yerleri bırakıp, neden çok farklı yerlere at sırtında yıllar süren seferler yapar diye..

Semerkant’ta 100 yıl kadar önce harabe durumunda olan Timur’un mezarı – Bur Emir, bugün çok iyi restore edilmiş durumda. Timur, dünyadaki en büyük yekpare yeşim taşı olarak kabul edilen mezarında, etrafında çocukları, torunları ve hocası ile çevrilmiş olarak yatıyor.

Özbekistan’da rehberlerin keyifle anlattığı bir hikaye de, yaşarken acımasızlığı ile ünlü olan Timur’un, lanetini öldükten sonra da sürdürmesi. Lahitin üzerindeki uyarılara rağmen 1941 yılında, Rus bilim adamları mumyasını incelemek üzere Timur’un mezarını açarlar ve bu olaydan sadece birkaç saat sonra Almanlar Rusya’yı işgal etmeye başlar. Buraya kadar ki olaylar bilinse de asıl şehir efsanesi sonradan geliyor; güya Timur’un mumyası Stanlingrad üzerinde bir uçakla yedi tur attırıldıktan sonra, Almanlar teslim olmaya karar vermişler.

İpek Yolu’nda anlatılan hikayelerin, masalların sonu yok…

(*) Bu yazının kısaltılmış bir biçimi 2 Mart 2011 tarihinde World Travel Channel ‘ın blogunda yayınlanmıştır. Burada bulabilirsiniz….

Datça'da bir başka mevsim..

2011-02-26T15:21:00.001+03:00

Acaba siz de Türkiye’deki en atıl yatırımlardan birinin sahillerimizi dizi dizi kuşatan yazlık evler olduğunu düşünenlerdenmisiniz??? Kış aylarında sahil kıyılarına yolunuz düşerse derin ama bir o kadar da güzel bir sessizlikle karşılaşırsınız. Bu sessizliği, bu huzuru neden daha çok insanın yaşamayı seçmemesi beni her zaman şaşırtmıştır. Eğer çalışıyorsanız ya da çocuklar okuyorsa tamam ama emekli olmuşlar ya da büyük şehirlerde olmadan da işlerini yürütebilecek durumda olanlar ne işiniz var oralarda????

Bu kışın büyük bölümünü Datça’da geçirdik. Bizim için yeni bir deneyimdi ve tek kelime ile bayıldık. Neden mi??

• Sessizlikte huzuru ve mutluluğu bulduk

• Doğa’ya daha yakın olmak, aslında hayatlarımızda hep olması gereken şeydi..

• Büyük şehirlerdeki insanın dikkatini dağıtan pek çok şey ortalıkta olmayınca daha üretken hale geldik.

• Sevgili de, bende sürekli yazdık, kitap üstüne kitap devirdik..

• Yağmur yağdımı, adam gibi yağdı, hani şu dolaşıpta sırılsıklam olmak isteyeceğiniz cinsten.

• Fırtına çıktımı, deli gibi esti, her dakika daha da büyüyerek sahile vuran dalgalar tam hayal kurmalıktı..

• Güneş çıktımı, hava anında ilk bahara dönüştü, sahile şezlonglar atılıp uzun süren piknikler yapıldı.

• Ocak ayında, papatyalar bile açmaya başlamıştı, Datça’nı ünlü dallamasının yani papatya sapı salatasının tadına doyum olmadı.

• Haftalık pazar harika, ve neredeyse her şey sadece bir gün önceden dalından kopup gelmeydi. Portakalın, mandalinanın kilosu da 1 liraydı, koca koca demet çiçeklerin fiyatı da..

• Bu mevsimde dağ çileği diye satılan meyvenin aslında başka bir adı olması gerektiği düşünüldü ama bilen çıkmadı..

• Havanın yavaş yavaş kararmaya başladığı saatlerde, mum ışıklarına, gürül gürül yanan şöminenin ateşi eşlik etti. Ya sıcak şarabın, ya da sıcak çikolatanın tam içileceği saatlerdi..

• Aynı sıcak şarap, ve sıcak çikolata termoslara doldurularak, mavi-mor yağmur bulutlarının boşalmadan önceki dakikalarında sahile götürüldü. Gökyüzünün fırtına öncesi rengi büyülüydü..

• Açık ve temiz havadan mıdır nedir, uykular daha bir deliksiz uyundu, sabahlara daha bir dinç kalkıldı.

• Sabah- öğle –akşam yürüyüşleri, egzos ve is kokusunun bilinmediği yerlerde yapıldı.

• Yağmurda dolaştıktan sonra eve çamur getirilmemesine her daim şaşıldı..

• Trafik sıkışıklığı diye bir kavram olduğu unutuldu. 5 dakikalık yerlere, adı üstünde hakikaten 5 dakikada ulaşıldı.

• Plastik çizmeleri giyip, sahilde dolaşmanın keyfine doyum olmadı.

• Aynı zevkleri yaşayan, paylaşan yeni yeni dostlar edinildi.

• Küçük köpeğimiz Hera, hayatının her halde en mutlu zamanlarını yaşadı. Tasma takmayı unuttu .Sabah evden çıkıp ancak akşam gelince, kendisine ‘’ne o burası otel mi?’’ diye tatlı tatlı kızıldı.. Bunu çokta takan olmadı, kuyruk mutlulukla hep sallandı…

Ve tüm bunlardan sonra, öncelikli planların ve hayallerin arasına, İstanbul’dan ayrılıp tam zamanlı olarak Datça’da yaşamak katıldı.. Ne demeli??? Darısı başınıza..

Buhara

2011-01-18T13:00:00.000+03:00

Sabahın erken saatlerinde pencerelerden içeri sızan güneş çok sıcak bir günün habercisiydi. Acele ile kalkıp giyindim. Güneş tepeye ulaşmadan, sokaklar insan kalabalıkları ile dolmadan, o’nunla beraber şehri gezmeye karar vermiştik. Dışarı çıkar çıkmaz acele ile Buhara’nın dar sokaklarına attım kendimi. Etrafta benim gibi birkaç erkencinin dışında kimseler yoktu.. Tahmin ettiğim gibi Nadir Divan beyi medresesinin yanında beni bekliyordu. Sessizce yanımda yürümeye başladı.

Bir süre sonra yolumu kaybettim gibi geldi ama çokta önemsemedim. Sora sora her yer bulunurdu.. Aslında o’nun rehberliğine güvenmiştim, ne de olsa burası o’nun doğduğu şehir, sevgili Buhara’sıydı. Ama şehrin yüzyıllar içinde geçirdiği deneyimden sonra o benden de şaşkın, benden de yabancı gibi hissediyordu kendini.. Dükkanlar tek tük açılmaya başlamıştı, yorulduğumu hissedince yüzyıllarca kervanları konuk etmiş bir kervansarayın önündeki küçük bir kahve’ye oturduk. Çayımızı içerken bir fısıltı gibi çocukluğunu anlatmaya başladı. İslam’ın altın çağında bilgiye aç bir çocuk olarak büyümüştü. Babasının evini, oraya gelen ünlü bilginleri, okuduğu kitapları anlatırken yüzü ışıl ışıldı.. Kim bilir belki de rüzgarın sesiydi bir başka yaşamın renklerini gözümde canlandıran.

Tekrar yola düştüğümüzde çaresizce aşina bir şeyler aradığını fark ettim. Bugün gezmekte olduğumuz Buhara 1500’lü yıllarda yönetimde olan Özbek hanedanı tarafından inşa edildi ve bu dokuya 1920’li yıllara kadar hiç dokunulmadı diye anlattım. Sonrasında gelen Rus’lar da buradaki yapıları yıkmak yerine, yenilerler, dönüştürürler. Aslında şehrin ruhu hiç değişmemiş, dedi. Keyiflenmişti, meraklanmıştı…

Önce 16 yüzyılda yapılmış, Timur’un torunu Uluğbey’in adını taşıyan medreseye gittik. Ona bildiğim kadarıyla Uluğbey’den bahsettim. Kendi yazdığı kitapları okuduğuna emin olduğumu söylediğimde, belli etmese de çok memnun olduğu yüzünden belliydi. Semerkant’da kurduğu rasathane’den ve orada yaptığı ölçümlerin doğruluğundan bahsettim. En sevdiğim sözünü o’na da yineledim, çok beğendi. ‘’ Dinlerin getirdiği sis gibi dağılabilir, krallıklar yok olur, ancak bilimin çalışmaları ile ortaya çıkarılan sonuçlar, sonsuzluğun hanesine kaydedilir’’

Güneşin sıcaklığından kaçmak için gölgelere sığınarak ağır ağır şehrin en etkileyici yapısı Kalan minare’ye doğru yürüken, Uluğbey’in ünlü rasathanesinin, içindeki 40 adet cini kovmak amacıyla, ölümünden kısa bir süre sonra yerle bir edildiğini anlattım. Acı acı gülümsedi, kendiside yobazlık, bağnazlık ve kıskançlıklar yüzünden hayatı boyunca oradan oraya gitmek zorunda kalmıştı. Buhara’da başlayan hayatı, Gürgenç, Rey, Kazvin, Hemedan ve İsfahan şehirlerinde sürmüştü.

- Uluğbey doğru demiş, dedi. Hayatım boyunca nice krallıkların yok olduğu siyasal ve toplumsal çalkantılara tanık oldum ama bilim hep var oldu.

1126 yılında Cengiz Han’ın buralardan geçişinden hemen önce yapılmış Kalan minare gerçekten çok etkileyici idi. 46 metrelik bu yapı hem minare ve hem de çöl feneri vazifesi görüyormuş. Yanımıza gelen bir çocuk ısrarla bildiklerini anlatmaya başladı. Bizi en çok güldüren ise, söylenceye göre kimsenin karşısında eğilmeyen yüce Cengiz Han’ın minareye bakmak için kafasını yukarı kaldırdığında kafasından takkesini düşürmesi oldu. Eğilerek takkesini yerden alan Cengiz Han böylelikle minarenin karşısında eğilmişti.

Minarenin bir tarafında Mir Arab medresesi, diğer tarafında da Ulu Cami yer alıyor. Birinden çıkınca diğerinin tam karşıda duran ihtişamlı görüntüsü insanı gerçekten çok etkiliyor.1535-36 yıllarında yapılan Mir Arab medresesi , halen şehirde kullanılan tek medrese. Öğrencilerin dini eğitimi yüzyıllardır olduğu gibi devam ediyor. Medresenin içine girişe izin verilmiyor ancak kapısından içerideki avluya bir göz atabilmek mümkün.

Ulu Cami’nin inşası ise 1534-36 yılları arasında tamamlanmış. 208 sutunla oluşturulan gölgelikleri,288 kubbesi ve 7 kapısı ile bugünde 5000 kişinin aynı anda rahatlıkla namaz kılabileceği görkemli bir yapı.

Daha sonra Buhara Han’ının sarayına gittik, gölgeliklerinde biraz soluklandık. Emir’lerin kışlık saray olarak kullandıkları bu yapı ilk olarak 4.yüzyılda kerpiçten yapılmış, 15 yüzyılda ise yeniden şimdiki halinde inşa edilmiş.

Şehrin sokaklarında dolaşa dolaşa akşamı etmiştik. Ben yıllardır hayal ettiğim bir şehri beynime kazımaya çalışırken, o eski zamanlarda, çocukluk, gençlik anılarında özlem gidermişti. Bir süre sonra gördüklerimizi birbirine karıştırmaya başlasak da, turkuaz renginin verdiği yaşam enerjisi her bir hücremize sinmişti.

Hem onun, hem de kendim için en büyük sürprizi ise en sona saklamıştım. Benim yıllar önce İslam sanatı derslerinde, kitaplarımda süslemeleri ile nefesimi kesmişti. Henüz türbelerde çininin kullanılmadığı bir dönemde, son derece zarif tuğla süslemeler ile bezenmişti. İslam sanatının ortaya çıkardığı en değerli yapılardan biriydi. O ise Buhara’da yaşadığı yıllarda neredeyse her gün önünden geçmişti.

- Aman Allahım, İsmail Samani’nin türbesi,dedi. Nasıl, ama nasıl dayanmış bu zamana kadar??

-Kitaplarda yazanlara göre Cengiz Han’ın geçişi sırasında üzeri toprakla kaplı olduğu için yıkımdan kurtulmuş, dedim.

- Biliyormusun , bu yapı çok eskiden atesgede olarak kullanılan bir yerin üzerine yapılmıştı,dedi.

-Şimdide koskoca Orta Asya’da görüp görebileceğimiz en eski mezar, dedim.

Önce dışarıdan, sonra da içeriden sindire sindire baktık tüm süslemelere.

- Bedeni olduğu gibi, ruhu da beslemek son derece önemlidir, dedi. Şu anda ise ruhumuza en güzel ziyafeti çekiyoruz.

Ben kimdim ki karşı çıkacaktım o’nun söylediklerine. Yerden göğe kadar haklıydı. Ben artık otele gidip akşam yemeğine kadar dinlenmek istediğimi söylediğimde,

-Ben biraz daha kalayım, dedi. Yıllarım geçti buralarda, hatırlanacak, anılacak öyle çok şey var ki..

Akşam yemeğinde buluşmak için sözleştik. Vedalaşırken gözlerinde hüzün olsa da, 21 yaşında Buhara’nın en ünlü hekimi olduğu dönemlerdi ki gibi gururlu ve kendinden emindi. Sabah karşısında bambaşka bir şehir bulduğunda yaşadığı şaşkınlığını üzerinden atmış, kendi çağına uzun bir yolculuk yapmaya hazırdı artık. Yalnız kalmalıydı…

Akşam yemeğini Nadir Divan beyi medresesinin avlusunda yedik. Ben bol yağlı ama bir o kadar da leziz Özbek pilavından ikinci bir tabak yemek isteyince,

-dur bakalım orada, dedi. Sağlığını korumak için yemeğine, egzersize ve uykuna çok dikkat etmelisin ve hepsi de kararında kalmalı, diye ekledi.

-Biliyorum, biliyorum diye sıkıntıyla ofladım. Şimdilerde de bir gün Mehmet Öz, bir gün Osman Müftüoğlu, kurtuluş yok, aynı şeyleri söyleyip duruyorlar.

-Ben de İbni Sina’yım ve bende aynı şeyleri söylüyorum, diyerek kahkahalarla güldü, geri göndermek zorunda kaldığım ikinci tabak pilavın arkasından.

Sonra hayatın anlamı üzerine uzun uzun konuşmaya başladı. Soru sormaya bile korkarak, yıldızların gökyüzünde pırıl pırıl parladığı bir gece de onu dinlemeye başladım. Yaşadığım, seyahat edebildiğim ve hayal kurabildiğim için şanslı olduğumu hissettim.

BUHARA’YA DOĞRU…. Bahauddin Nakşibendi Türbesi..

2011-01-11T13:10:00.001+03:00

Hiva’dan Buhara’ya ulaşmak için Kızılkum çölünü aşmak gerekiyor. İpek Yolu kervanları için en zorlu ve tehlikeli bölgelerden biri olan bu geçişi, biz otobüs’le sekiz saatte yapıyoruz. Kervanlarınkiyle kıyaslanamasa da son derece yorucu bir yolculuk oluyor. Çölün tekdüzeliği de insanı yoruyor, otobüsün gürültüsü ve sarsıntısı da.. Ama bir zamanlar tarih kitaplarında okuduğum, masallarda dinlemeye doyamadığım bir coğrafyada dolaşmakta bir o kadar büyüleyici…

Çöl tamamen kumdan oluşmuyor, büyük bir kısmı yeşil, bodur, çalımsı bir bitki türü ile kaplı. Zaman zaman Amu Derya nehrinin kenarından geçsek de o bile, buralarda etrafına çok fazla yeşillik getirememiş, ama yine de öğle yemeği için mola verdiğimiz bir yerde, kocaman dut ağaçlarının gölgesinde, püfür püfür esen rüzgarda piknik yapmak ta buraların bir mucizesi olsa gerek..

Seyahat ederken uzun otobüs yolculuklarında, özellikle çöl geçişlerinde en önemli konu, uygun bir tuvalet bulabilmektir. Hem su içmek çok gereklidir, hem de içilen suyu uzunca bir süre bünyede tutabilmek, ama sonuçta öyle bir an gelirki mutlaka bir tuvalet yeri bulmak zorundasınızdır. Çölde bu iş çok daha zor olur, arkasına sineceğiniz ne bir ağaç vardır, ne de bir kaya. Hele bir de otobüsteki tüm yolcular aynı anda aynı amaçla aşağı inmişse durum neredeyse imkansızlaşır..

Kızılkum çölünü geçerken çöldeki vaha misali bir tuvalet buluyoruz..Nehrin kenarına inşa edilmiş, duvarına da gururla giriş ücreti yazılmış. Ücret kimsenin umurunda değil, yazanın 20 katını isteseniz de herkes vermeye hazır, üstelik yanında burayı inşa ettiren kişiye onlarca hayır duası ile…Ama hayat bu, her zaman mükemmel olmuyor işte….Tuvalet kilitli ve etrafta açacak kimse de yok..

Buhara’ya girmeden önce İslamiyet’in en güçlü tarikatlarından Nakşibendiliğin kurucusu, Bahauddin Nakşibendi’nin türbesini ziyaret ediyoruz. Bir zamanlar Türkiye Cumhuriyeti’nin de restorasyonuna katkıda bulunduğu, son derece düzenli ve büyük bir kompleks, türbe ‘de mermerden son derece zarif bir yapı..

1318-1389 yılları arasında yaşayan Bahauddin Nakşibendi’nin efsanelerle, hikayelerle süslense de son derece örnek bir yaşantısı olmuş.. Gerçek anlamıyla Nakşibendi tarikatı ise onun ölümünden sonra, müritleri tarafından kurulmuş ve sünni İslam Orta Asya’ya Nakşibendilik adı altında girmiş..

Nakşibendiliğe göre Tanrı’ya ulaşma insanın kendi içine çekilmesi, ve kendi içine yapacağı yolculuklarla olacaktır. Kendi bilincine, kişiliğine hakim olma halidir ve kendi maddi varlığından sıyrılıp, Tanrı ile bütünleşebilmektir. Bir zamanlar ünlü İpek Yolunun en canlı güzergahlarından biri olan Buhara’da, bir başka inancın, Budizm’in esintilerini , önemli bir İslam tarikatında bulmak ise hem şaşırtıcı, hemde son derece doğal. Ne de olsa dağları, tepeleri, çölleri, aşıp gelen kervanlar, mallar ve insanların dışında fikirleri de taşımış o zamanlar..

Nakşibendiliği bu topraklarda yücelten öncelikle Timur’un oğulları ve sülalesi olmuş ve o dönemde resmi devlet dini özellikleri taşımaya başlamış, ancak sonraları daha tutucu bir inanç haline dönüşmüştür. 15.yüzyıl Nakşibendiliği ile 18.19.yüzyıllardaki Nakşibendilik birbirinden çok farklıdır. Tarikat gittikçe politikanın içine çekilmiştir. Kurucusunun insanın kendi içine dönerek, Tanrı’ya ulaşılabileceğini öğrettiği bir inancın , bugün bu kadar dışa dönük ve politik güç peşinde olması ise tam bir ironi..

Yeniden Bahauddin Nakşibendi’nin türbesine dönersek, içeride otururken, dua eden insanları izlerken hissettiğim şey huzurdu..Orta Asya’da süregelen Müslümanlığın, Arabistan’da sürene göre dünyevi hayata çok daha olumlu baktığını, korkutmadığını, kutsadığını ve hayatı sevdiğini galiba en çok buradaki insanları izlerken hissettim..Umarım cebi her daim dolu yarımada’nın etkileri buralara hiçbir zaman ulaşamaz…

Hiva - Özbekistan

2011-01-01T23:20:00.000+03:00

Kimi ülkeler çok şanslıdır. Öyle sehirleri vardır ki, sadece adlarını söylemek bile sizi hemen bambaşka zamanlara, hayallere, maceralara sürükleyiverir. Adeta bir zaman yolcusu gibi çağlar arasında özlemle, merakla gidip gelirsiniz. Bence İstanbul böyle bir şehirdir. Bu yazımın konusu olan Özbekistan’da ise Semerkant ve Buhara böyle şehirlerdir. Sadece adlarının tınısı bile bakmasını bilene büyülü dünyaların kapılarını açıverir.

Doğruya doğru, Aslında sadece Semerkant ve Buhara’nın masallardan ve tarih sayfalarından süzülüp gelen hayaletleriydi beni yıllar boyu Orta Asya’ya çağırıp duran ama hemen onların yanı başında adeta tüm zamanları aşıp günümüze kadar ulaşan bir başka şehir olduğundan habersizdim: Hiva..

İçinde 250 eski evi ve 50’den fazla tarihi yapısı ile Unesco’nun da koruma altına aldığı pırıl pırıl bir mücevher ve benim için tam bir sürpriz. Aslında içindeki eserlerin çoğu 18. Ve 19. Yüzyıllardan kalma ama burada kesinlikle bir orta çağ şehrinde dolaştığını hissediyor insan. Şehir surlarının içinde, kerpiç binaların arasında dolaşırken, emir’in sarayını, medreseleri ziyaret ederken, çokta günümüzde geziyor gibi hissetmiyorsunuz. Eski zamanların yaşam tarzı burada 21. Yüzyıla aktarılıyor adeta. Adı unutulmuş, bedeni çoktan toprak olmuş ama yüzlerce saat el emeği vererek ince ince işlediği eseri yıllara dayanmış, bir ustanın elinden çıkma ahşap kapının ardında, 1001 gece masallarından bir sahnenin o anda oynandığına nedense emin olduğunuz bir yer burası.

Hiva, Amu Derya nehrinin canlandırdığı bir yer, ve tarihte tatlı su kaynakları nedeni ile önemli olmuş. 20. Yüzyılın başlarında 79 adet büyüklü küçüklü camisi, 65 medresesi ile canlı bir kültür merkezi olan şehir, bugünde canlı bir turist merkezi. Bir önceki durağımız Türkmenistan’da satın alacak en ufak bir eşya bulamayıp, son gün bir tuvalet molası sırasında girdiğimiz otelin ufak hatıra eşya dükkanını yağmalayan küçük grubumuz, burada nihayet cennete ulaşıyor. Komşusu Türkmenlerin tam tersine, Özbekler her yerde size ufak tefek bir şeyler satmaya çalışıyorlar. Emir’in görkemli kabul salonunun duvarları renk renk Suzenilerle bezenmiş, tarihin sayfaları arasında alın size alışveriş fırsatı. ‘’İsterseniz başka modellerimde var’’ diye sizi uyarmayı ihmal etmiyor müze görevlisi. Anlayacağınız Özbekistan’da alış veriş yapmadan kurtuluş yok, her boş alana mutlaka irili ufaklı tezgahlar oturtmuşlar ki, buna dediğim gibi müzeler ve tarihi binalar da dahil…

Hiva’nın kerpiç saraylarının, medreselerinin bir diğer özelliği ve güzelliği de kullanılan ağaç sutunlar. Çok sağlam ağaçtan oyulan bu sutunların üzerleri de dantel gibi işlenmiş. Şehirde gezdiğimiz bir caminin içindeki pek çok ahşap sutundan iki tanesinin yaşının bin yılın üzerinde olduğu söylendi. Dokunmak ve hissetmek güzeldi…

Edirne

2010-11-28T10:31:00.002+03:00

Hem emekli hayatı yaşamanın, hemde yılın önemli bir kısmını Datça’da geçirmenin, İstanbul’un o dillere destan sabah trafiğini bize unutturduğunu daha sabah yola çıkar çıkmaz anlaşmıştık ama iş işten de geçmişti. Anadolu yakasından Mahmutbey gişelerine ulaştığımızda neredeyse bir Edirne yolu kadar zamanı trafikte harcamıştık bile.

İstanbul’a giriş ve çıkıştaki trafik hesaba katılmazsa, Edirne İstanbul’dan günü birlik gidilecek harika bir destinasyon. Önce yol yorgunluğunu Saraçlar Caddesinde bir cafe’de içilen çaylarla giderdikten sonra Edirne’nin ünlü eski çarşılarında ve ara ara eski ahşap evlerle bezenmiş sokaklarında uzun bir tura çıkıyoruz. Eminim bir sürü maddi ve bürokratik sorun vardır ama eski evlerin neredeyse hiçbirinin doğru dürüst restore edilmemiş olması son derece üzücü.

Edirne’nin Osmanlı döneminden günümüze ulaşmış hatta biraz da fazlaca iyi, sanki dün yapılmış gibi restore edilmiş çarşılarında ise bir başka hayal kırıklığı bekliyor beni.Güzelim çarşıların içi, İstanbul’un Mahmutpaşa’sından, Laleli sinden farksız. Bu çarşıların bir kısmı el emeklerini sergiledikleri Edirne’li sanatçılara ayrılamaz mıydı acaba??

Öğle yemeğinde Edirne’nin meşhur ciğerini yiyoruz. Edirneli arkadaşımız Can bizi telefonla Niyazi Usta’ya yönlendiriyor. Tek kelime ile harika. Ben yanında gelen kızartılmış acı biberleri denemeye korkuyorum ama acı seven sevgili deniyor ve yanıyor…

Yemeğinin ardından minik köpeğimiz Hera’yı, öğle uykusunu alması için arabaya bırakıp doğruca Selimiye’ye gidiyoruz. Mimar Sinan’ın 80’li yaşlarında yaptığı bu eser sanat tarihi uzmanı Dr. Deniz Esemenli’nin katıldığım bir seminerinde söylediği gibi dünyanın en zarif, en aristokrat ve en entelektüel eserlerinden biri. Selimiye’yi son ziyaretimin üzerinden neredeyse 10 yıla yakın bir zaman geçti, arada geçen yıllarda dünyanın pek çok ülkesinde irili ufaklı pek çok tarihi yapıyı, tapınağı ziyaret ettim ama içeri girer girmez , Selimiye’nin verdiği o inanılmaz ve adeta duvarları yok sayan mekan duygusu ve kubbenin hakimiyeti beni yine büyülüyor. Uzun süre inanılmaz zenginlikte ki detaylarda kayboluyorum.

Edirne Osmanlı eserleri açısından çok zengin, hepsinde uzun uzun zaman geçirmek istiyoruz ama akşama doğru bastıracağı tahmin edilen yoğun sis haberleri bizi planlarımızın hepsini tamamlamadan Edirne’den ayrılmak zorunda bırakıyor. Ama iki arada bir derede Edirne’deki en eski Osmanlı yapısı Eski Cami’ye de giriveriyorum. Ah biraz sabredip bekleyecek zamanım olsa keşke, duvarları süsleyen büyük kaligrafik yazıları, insanlarla beraber çekmek istiyorum ama hem zaman yok hemde ışık çok kötü. Artık başka bir zamana diyerek Hera’nın bizi beklediği arabaya koşturuyor ve İstanbul’a dönüyoruz. Yol boyu sevgili ile Edirne ve Eskişehir kıyaslaması yapıyoruz.

Eskişehir benim doğduğum, büyüdüğüm şehir. Orada geçen üniversite öncesi yıllarımda adı gibi eski bir şehirdi. Bakımsızdı, plansızdı, özensizdi.. Kimse nedir, ne değildir bilmezdi. Ama sonrasında Eskişehir inanılmaz bir değişim geçirdi ve bugün Türkiye’nin en modern şehirlerinden biri haline geldi. Yılllardır önünden geçipte farkında olmadığım eski yapılar onarıldı, şehir parklarla, heykellerle bezendi. Bugün turizm şirketlerinin hafta sonu programları arasında Eskişehir’i görmek beni hala şaşırtıyor. Eski Odunpazarı evleri restore edildi, orada müzeler açıldı, eski bir han tamamen sanatçılara ayrıldı.

Edirne’nin Eskişehir’e göre tarihi zenginliği karşılaştırılamayacak kadar çok. Osmanlı İmparatorluğu’nun eski başkenti. Her şeyi bir kenara bırakın, dünya mimarisinin en kıymetli mücevherlerinden biri Selimiye orada. İstanbul’a ve Balkan ülkelerine çok yakın, karayolu ile Avrupa’ya gidip gelenler hemen yakınından geçiyorlar. Tüm bu özellikleri ile Edirne’nin bugün Türkiye’nin turizm incilerinden biri olması lazım ama şimdilik ne yazık ki bu konumdan çok uzak gözüküyor.

Sonuçta bir Eskişehir’li olarak Edirne’ye ve Türkiye’nin tüm şehirlerine bir Yılmaz Büyükerşen dilemekten başka bir şey kalmıyor galiba. Bir şehri yeni baştan yaratmak için ne iktidar partisine, ne de ana muhalefet partisine mensup olmak gerekmediğini sadece vizyona, sevgiye ve bilgiye gerek olduğunu herkese gösteren ne kadar güzel bir örnek….

Bu arada tabiki Edirne'nin o güzelim meyve sabunlarından da alındı ve banyoya yerleştirildi..

Daşoğuz - Türkmenistan

2010-11-18T13:36:00.000+03:00

Türkmenistan’daki son günümüzde, Aşkabat’dan kalkan sabah uçağı ile, ülkenin Özbekistan sınırındaki vilayeti Daşoğuz’a uçuyoruz. Gün içinde burada Ortaçağ’ın en önemli kentlerinden biri olan Köhne Ürgenç’i gezdikten sonra karadan Özbekistan sınırını geçeceğiz. Ancak sabahın erken saatlerinde, bir iki gün içinde Daşoğuz’u ziyaret edecek olan Devlet Başkanının sınırı kapattırdığı haberleri geliyor.

Bir zamanlar Harzemşahlar devletinin başkenti olan bu yerler, Amu Derya nehrinin suladığı zengin arazilere sahip. Roma’nın, Paris’in 15-20 bin kişilik şehircikler olmaya çalıştığı zamanlarda, burada 150-200 bin kişinin yaşadığı zengin şehirler kurulmuş.

Ancak bugünkü Köhne Ürgenç , binaları, insanları ve alt yapısı ile adeta Rusya zamanında donup kalmış gibi. Başkentteki görkemli binaları kaplayan İtalyan mermerlere harcanan paradan sonra, buralara doğru dürüst bir yol bile yapılmamış olması, bir diktatörlüğü tanımlayan en acı şey galiba. Türkmenler son derece iyi niyetli ve naif bir halk gibi görünüyor. Böylesine zengin bir ülkede, o ülkenin vatandaşları olarak, böylesine zor koşullarda yaşamak zorunda olmaları, yol boyu, beni ciddi anlamda kızdırıyor.

1221 yılında Moğollar bir zamanlar El Biruni, İbni Sina gibi isimlerin yaşadığı Köhne Ürgenç’i yerle bir ederler. Ancak lojistik olarak önemi anlaşılınca 14.yüzyılda Moğolların buraya gönderdiği Kutlu Timur şehri yeniden inşa eder. Köhne Ürgenç’te bugün ayakta kalabilen eser sayısı çok az ancak hepside Orta Asya İslam mimarisinin çok önemli eserlerinden..

İslam sanatının en önemli eserlerinden ve Orta Asya’nın en muhteşem yapılarından biri olarak kabul edilen Törebek Hanım türbesi 14. Yüzyıldan kalma. Törebek Hanım, Kutlu Timur’un hanımı. Kubbenin çinileri orijinal ve oldukça sağlam kalmışlar. Türbe’nin ilk halinde binanın dışı da çinilerle kaplıymış.

Burada gözden asla kaçırmayacağınız bir başka eserde Kutlu Timur minaresi. 14.yüzyıl ortalarına tarihlenen minare aslında bir camiye ait ama cami bugüne ulaşamamış. O dönemlerde dünyanın ve Orta Asya’nın en büyük yapısı olmuş. Orijinal yüksekliği 58-60 metre iken, şimdiki yüksekliği 52 metre olarak ölçülmüş.

Benim buradaki favorim ise kesinlikle Sultan Tekeş türbesi. Moğol öncesi dönemden kalma çok ender yapılardan. İslam sanatında çok önemli bir yapı olan bu türbenin bir başka özelliği de sırlı tuğla kullanımının başlamış olması. Üst kısmı, eski Türk geleneklerine uygun olarak koni şeklinde yapılmış ve harika mavi çinilerle süslenmiş. Çölün ortasında nadide bir mücevher…

Öğle yemeği sırasında sınırın, ülkeden çıkışlara açık ama girişlere kapalı olduğunu öğreniyoruz. Ne olur ne olmaz, başkan fikrini değiştirmeden Özbekistan’a geçelim deyince, otobüsümüz bizi ve tüm bavullarımızı getirip sınır kapısında bırakıyor. Bavullarımızı çeke çeke, tek sıra halinde küçük gümrük binasına giriyoruz. Pasaportumu inceleyen polis bir taraftanda benimle Kutlar Vadisi ve Polat Alemdar hakkında muhabbet etmek istiyor ama diziyi hiç seyretmediğimi söyleyince, ayıplayan gözlerle bana bakıp, pasaportuma damgayı vuruyor. Türk dizilerinin hemen hepsi burada çok seviliyor ve merakla bekleniyor.

Sınır geçişlerini ve işlemleri çoğunlukla havaalanlarında yapan gezginler için bu geçişler bir anlamda sanaldır, ama burada gerçek. Pasaportumu onaylattıktan sonra valizimi tangır tungur çekerek binanın diğer tarafından dışarı çıkıyorum. Özbek sınırına kadar ortada 1,5 kilometrelik boş bir alan olduğunu da o zaman fark ediyorum. Yağan yağmur altında 1,5 km valizle beraber karşıya kadar yürüme düşüncesi beni bir anda dehşete düşürse de, benden önce işlerini bitiren arkadaşlarım yanda bekleyen köhne minibüsü göstererek beni rahatlatıyorlar. Bavullar ve biz alt alta, üst üste minibüse doluşarak Özbek sınırına ulaşıyoruz. Aynı işlemler orada da tekrarlanıyor ve şimdi bizi bekleyen yepyeni bir ülke var karşımızda….

Merv - Türkmenistan

2010-11-11T12:38:00.000+03:00

Aşkabat’tan sabahın tam köründe kalkan bir uçakla Türkmenlerin Mari olarak adlandırdığı şehre uçarken, orta okul ve lise yıllarımın sarı, solgun yapraklı tarih kitaplarına gidiyor aklım. Az ezberlemeye çalışmamıştım bizim Merv olarak bildiğimiz Mari’yi ve Büyük Selçuklu Devletini. Ne de olsa bir zamanlar tarih ve ezber eş anlamlı sözcükler gibiydi. Ezberlenen onca tarihten, savaştan ve barıştan ise aklımda kala kala Anadolu’ya ulaşan Türklerin uzun yolculuklarına buradan başladığı kalmış. Yani Ata yurduna dönüş oluyor bir anlamda bizimkisi..

Antik Merv şehri bugün büyük çöllük bir alan. Önce Cengiz’in sonra da Timur’un yağmalarından ve yıkımından kurtulabilen ve de yıllara da direnebilen birkaç eser ise restore edilmiş.

Merv’e Türklerin toplu olarak gelip yerleşmeye başlamaları 1035 yılı civarları, 1040’da ise Selçuklular buraya egemen oluyorlar ve sonrasında Merv İpek Yolu’nda çok önemli bir merkez haline geliyor, Büyük Selçuklu Devletine başkentlik yapıyor.

Merv’deki en önemli eser Alp Arslan’ın torunu Sultan Sencer’in (1085-1157) türbesi. Oldukça yüksek ve nereden bakılırsa bakılsın görülebilen bir yapı. T.C. Devleti tarafından restore edilmiş ve deyim yerindeyse taş gibi yepyeni bir bina yapmışız. Restorasyon çok zor bir iş, eğer bir binayı restore ederken oradaki tarihin izlerini, dokunuşlarını korumayı beceremiyorsanız, sadece sağlamlaştırıyor, yeniden yapıyorsanız ortaya replika eserden fazla bir şey çıkmıyor. İşte burada da böyle olmuş her şey yepyeni, sapasağlam…Halbuki çölden esen rüzgarın fısıltılarında ne kadar çok hikayeler dinleyebilirdim burada…

Türkmenistan’da gördüğüm tüm türbelerde olduğu gibi burada da ciddi bir adak yığını var. Çaput bağlamak daha az olsa da, ev isteyenlerin birbirine çatıp durdurdukları taşlar türbenin etrafındaki araziyi adeta işgal etmiş. Buralarda türbeleri tavaf etme geleneği de çok yaygın. Yerel halk mutlaka dua ederek birkaç kez bunların etrafında dönüyor..

Merv şehrinin yıkılmış, erimiş surlarını ise hemen hemen her yerden görebilmek mümkün. Bir zamanlar bu kerpiç surların yüksekliğinin 12-15 metrelere ulaştığı ve içinde / dışında son derece canlı ve renkli bir yaşamın sürdüğünü, bugünkü çölün boşluğunda hayal edebilmek oldukça güç..

Bir zamanlar İpek Yolun da önemli bir nokta olan Merv’e karavanlar , yedi gün süren zorlu bir yolculukla geçtikleri Karakum çölünü aştıktan sonra ulaşırlarmış. Büyük zenginlikler vaat eden İpek Yolu macerasına kalkışanların 1/3 ü bu yolculuğu hiçbir zaman sonlandıramazlar ve en çok kayıp da Karakum çölünün geçişi sırasında verilirmiş..

Merv’in bana göre en güzel yapısı ise Kızlar Sarayı..Gofralı yani girintili çıkıntılı yapılara çok güzel bir örnek olan saray aradan geçen bin yılın tüm yıpratıcı ögelerine kısmen dayanmayı başarmış. Normalde üç katlı bir bina iken, uzun zamandır üst kat tamamen ikinci katın üzerine yıkılmış durumda. Biraz ilerisinde ufak kale halk arasında oğlan kale olarak bilinse de, tarihi olarak isimleri büyük ve küçük kız kulesi ve her ikisinde de kızlar kalırmış. Buraya gelen bir Arap’ın kızı için inşa ettirdiği düşünülüyor.

Moğolların yıkımına uğrayan bu kulelerin halk arasında anlatılan hikayesi de çok güzel. Rivayete göre erkeklerin yaşadığı kuleden kızların yaşadığı saraya yılda bir kez elma atmaya izin varmış. Elmayı oraya ulaştırmayı başaran oğlan ise, kaleden dilediği kızla evlenebilirmiş..Aralarında ki mesafe oldukça uzak ve böyle hikayeleri çok seven ben, tam bu iş nasıl oluyor acaba diye düşünürken, rehberimiz oğlanların kısa bir süre sonra ip sapanını icat ettiğini anlatınca, gizem çözülüyor..

Merv’deki son durağımız, buranın en renkli ve hareketli yeri olan Hoca Yusuf Hamedani türbesi. Kendileri Nakşibendi yolundan gelen bir evliya olurmuş. Ahmet Yesevi ve Bahattin Nakşibendi’nin hocası olarak bilindiği gibi, 10.000 kere Kuran’ı hatim ettiği ve 38 kez de yürüyerek hacca gittiği söyleniyormuş..

Daha öncede yazdığım gibi buralarda türbe ziyaretleri ve adak adamak inanılmaz derecede çok. Her bir türbenin etrafını birkaç kere tavaf etmeden bırakmıyor Türkmenler. Ama tüm gördüklerim içinde en ilginci ise buranın hemen yakınında bulunan melekler kuyusu. Ama orası Orta Asya inançlarını yazmayı planladığım başka bir yazının konusu olsun.. Çok yakında…..

Hamedani türbesinin en keyifli yanı ise etraftaki cıvıl cıvıl insan kalabalığı. Türbenin bahçesinin bir ucunda açık mutfaklar var, burada kurban edilen hayvanların etleri pişirilip, pilav eşliğinde gelen misafirlere ikram ediliyor. Israrla beni de yemekhaneye davet ediyorlar. Gelen yemeklerin kokusu ağzımı sulandırsa da, önümüzdeki uzun dönüş yolculuğunu düşünerek , korkudan reddetmek zorunda kalıyorum, çünkü buralarda temizini geçtim herhangi bir tuvalet bulabilmek çölde vaha gibi bir şey..

Birde burada çok hoşuma giden bütün bahçeleri kaplayan kırmızı gelincikler oldu. Demek dağda bayırda, kendi keyfine göre açmasının yanında böyle bahçelerde de ehlileştirilebiliyormuş.

Aşkabat

2010-10-21T19:24:00.000+03:00

Yağmurlu bir günde başladık, Farsça anlamı ile Aşkın Şehrini gezmeye. Hava ağır bir gri ve ıslak, ortada da ne yazık ki aşk meşk falan yok. Aşk’tan daha çok bir insanın hırsının ve kibirinin şehri sanki burası.

Türkmenistan’ın nüfusu yaklaşık 6 milyon ve bunun bir milyonu Aşkabat’da yaşıyor. Burası gerçekten de garip bir şehir. Bir zamanlar bir adamın ya da tam adını vermek gerekirse Türkmenbaşı Saparmurat Niyazov’un hayalini kurduğu büyük bir legoland gibi. Her yerde büyük ve anıtsal meydanlar, görkemli binalar, düzgün ve geniş yollar, bakımlı parklar. İşte şehrin yeni bölümü tamamen bunlardan oluşuyor, ama bir eksik var: insanlar. Parklar, bahçeler, yollar adeta bomboş. Şehrin ruhu yok. İnsanlar ve hayat, Rus döneminden kalma apartmanların bulunduğu eski bölümlerde devam ediyor, ama yeni şehir adeta adım adım oraları da yutmak üzere harekette.

Türkmenbaşı’nın tutkusu ise mermer. Tüm binaların mermerle kaplanmasını istemiş. Kaplanmışta ve halen kaplanmaya da devam ediliyor. Sonuçta Karakum çölünde ki bir vahada beyaz bir şehir kurulmuş. Mermerlerin %90 ı Türkiye’den, kalanı da İtalya’dan ithal ediliyor. Bu arada Türk inşaat şirketleri de , Türk işçileri de Türmenistan’ın her yerinde arı gibi çalışmakta. Bu değirmenin suyu ise doğalgaz’dan geliyor. Türkmenistan dünyanın en büyük doğalgaz rezervlerine sahip ve gazın daha 100 yıl boyunca bu ülkeye büyük zenginlikler getirmeye devam edeceği ölçülmüş. Sadece 6 milyonluk nüfusa sahip çok zengin bir ülke ama İstanbul’da pek çok yerde de, ev işlerinde ya da hasta bakıcı olarak çalışan Türkmen kadınlar.

Zaman zaman şehirde dolaşan Allahın tek kulları bizim küçük grubumuz gibi gelse de, bir iki yeri ziyaret ediyoruz. Şehirdeki güzel ve anıtsal binalardan biri de halı müzesi. Halı, Türkmenistan ‘da çok önemli, Atçılık Bakanlığının yanında bir Halı Bakanlıkları da var. Müzede ki zarif Türkmen rehberimiz dünyada Türkmen halılarının Buhara halısı olarak tanınmasından şikayet ediyor. Yeni ve eski halıların sergilendiği müzede çok güzel eserler var ama fotoğraf çekmek yasak. Peki bir Türkmen halısı alalım derseniz, devlet mağazasına gitmeniz lazım, ülke dışına çıkarmak içinse bir dolu bürokrasi. Aman sakın bulaşmayın diyor Türk rehberimiz.

Daha sonra bir başka müzeye, Üçgen inşaatın yaptığı Ulusal Müzeye gidiyoruz. Çok güzel bir bina. Bir Türk şirketinin yaptığı böyle güzel bir müze binası neden bizde yok diye hayıflanıyorum. Müzede çok güzel Pers ve Hellenistik dönem eserleri var. MÖ 2. Yüzyılda kurulmuş Nisa uygarlığından kalma fildişi içki kupaları , ritonlardan dünya müzelerinde örneği olmayan eşsiz bir koleksiyon gözlerime ziyafet çekiyor. Ancak bu eserlere ancak görkemli giriş katını aşarak ulaşabilmek mümkün. Giriş katı ise Türkmenbaşı ve Türkmenistan’ın son yıllarda kazandığı başarılara adanmış. Niyazov’un resimleri her yerde, yeni başkan Gurbanguli Berdimuhammedov’un resimleri de ufaktan ufaktan kendine yer bulmakta. Bu katta sergilenen değerli eşyalardan biri de bir zamanlar Türkmenbaşı’nın kullandığı ağızlık. Zatı Şahaneleri bir vakitler sağlık nedeniyle sigarayı bırakmaya karar verince, hop sigara içmeyi tüm ülkede de yasaklayıvermiş. Sigara tiryakilerine duyurulur, Türkmenistan’da kapalı alanlar yanında açık alanlarda da sigara içmek yasak.

Bir zamanlar Castro ölmeden diktatörlükle yönetilen bir ülke görebilme adına Küba’ya gitmiştim ama meğerse bir başka diktatör hemen yanı başımızda yaşamaktaymış. Kim İl Sung’un Kore’sini bilmiyorum ama Türkmenistan Cumhuriyetinin başkenti Aşkabat’ın sokaklarında insan, güç ve paranın yardımı ile bir insanın kendini birkaç yıl içinde nasıl sıradan bir faniden, Tanrılar katına çıkarttığını hissedebiliyor. Zamanında ay ve gün adlarını değiştirmesini, ve ünlü kitabı Ruhname’yi üç kez okuyanın cennete gideceği gibi inanışları eğlenerek gazetelerde okuduğumu hatırlıyorum.

Son bir bilgi ve hatırlatma olarak; Türkmenbaşı Niyazov Aralık 2006 yılında hayata veda etti, yerine gelen Berdimuhammedov ay ve gün adlarını yeniden eski haline getirdi. Türkmenbaşı artık yeniden Ocak ayı, annesinin adı olan Gurbansultan ise yeniden Nisan. Ancak Ruhname kitabının koca bir heykeli ise yine kendi adını taşıyan Ruhname Parkında zamana karşı tüm gücü ile direnmekte.

Datça ve Sevgili NY Times'da....

2010-08-15T16:17:00.000+03:00

Her şey 10 gün kadar önce gelen bir mail ile başladı. Sevgilimin blogunda yayınladığı Datça fotoğraflarından ikisini NY Times satın almak istiyordu. Önce birileri şaka yapıyor zannettik, kısaca tamam sorun yok falan diye lafı uzatmadan bizde cevap verdik. Sonra baktık ki iş ciddi, fotoğrafların detaylarını soruyorlar, NY Times freelance (bağımsız çalışan) kontratını, gelir bildirim formlarını, freelancer ların girebildiği bir sistemin şifrelerini ve daha pek çok dokumanı yolluyorlar vs.. Bu arada biz de gelen her dokumanla adamların ne kadar ciddi çalıştığına şaşırıp kaldık tabiki.

Ve sonunda bugünkü NY Times'ın seyahat ekinde Amerikalı bir kadın yazarın Datça anıları, sevgilimin bir fotoğrafı eşliğinde yayınlandı. Yazıya ulaşmak için:

http://travel.nytimes.com/2010/08/15/travel/15Imprint.html?ref=travel

Bu arada Datça'nın muhteşem antik kenti Knidos'tan yazıda bahsedilmesine rağmen Knidos fotoğrafını eklememişler. Ama Knidos'un en güzel fotoğrafları her zaman olduğu gibi mavilimon'da..

Bu arada sakın benim blogumu kimseler okumuyor, izlemiyor diye hayıflanmayın, hiç tahmin etmeyeceğiniz birileri sizi izliyor olabilir....

Çöl Pazarı - Aşkabat

2010-07-22T17:04:00.000+03:00

Bu yılın Mayıs ayında bize oldukça yakın iki ülkeye, Türkmenistan ve Özbekistan’a seyahat ettim. Yorucuydu, şaşırtıcıydı, sürprizlerle doluydu.

İlk hedefimiz Türkmenistan’a bizim ülkeden çok fazla şirket ve işçi gittiği için olsa gerek, sanki elimizi kolumuzu sallayarak gidebiliyormuşuz gibi geliyordu bana. Meğer ne büyük yanılgıymış…Meğer Türkmenistan turistler için dünyada vize alınması en zor ülkelerden biriymiş. Alınmış vizelere rağmen küçük grubumuzun pasaport kontrolden geçmesi bir saati geçti. Şimdiye kadar pasaportumu sanki bir sanat eseriymiş gibi uzun uzun inceleyen kimse olmamıştı.

Yerel rehberimiz Mergen ‘Ata yurduna hoş geldiniz’ diye karşıladı bizi. Hoşuma gitti. Otele vardığımızda saat sabahın dördü olmuştu ve biz birkaç saatlik uyku için odalarımıza çekilirken, otelin giriş katındaki disco’dan yanlarında sivri topuklar üzerinde tıkır tıkır yürümeye çalışan sarışın kız arkadaşları ile çıkan yurdum erkeklerini görmek oldukça tanıdık bir durumdu.

Sabahtan adını daha öncede duyduğum Tolkuçka Pazarı olarak bilinen çöl pazarına gittik. Tolkuçka, Rusça, birbirini itme kelimesinden geliyormuş. Hakikaten adına oldukça uygun bir Pazar. Yağmurlu bir gün olmasına rağmen ana giriş kapısından itiş kakış giriyoruz.

Burası şehrin 12 km. kadar dışında çölde kurulmuş ve neredeyse her şeyin satıldığı kocaman bir Pazar. İkinci el araba da var, canlı hayvanda, don da var inşaatlık kereste de. Orta Asya’nın en büyük pazarı.

Girişte Türk olduğumuzu anlayan küçük kasetçi bangır bangır bir İbrahim Tatlıses şarkısı çalmaya başlıyor. Biraz evvel otelde kahvaltı etmemize rağmen, mangallarda pişen etlerin kokusu ağız sulandırıcı ama burada fazla oyalanmadan pazarın içlerine doğru yol almalı ve bol bol fotoğraf çekmeli, ne de olsa mavilimon bu fotoğrafları bekliyor..

Bir zamanlar ipek yolunda kervanların tıngır mıngır ilerlediği yollarda uzun bir yolculuk bekliyor bizi. Hepsi yakında mavilimon’da :))

Eğer acele edenler varsa seyahatin kimi fotoğraflarına İngilizce blogum http://www.turquoisediaries.blogspot.com'dan/ bakabilirler..

Ganden Manastırı

2010-06-15T11:07:00.000+03:00

Tibet’teki son günümüzde 4400 metre yükseklikteki Ganden Manastırına gittik. Lhasa’dan yaklaşık 45 dakika uzaklıkta ve bir değişiklik olarak yol asfalt ve oldukça güzel. Ana yoldan ayrılıp, manastıra ulaşmak için tırmanmaya başlayınca yol tekrar toprak ve bozuk bir hale döndü.

Ganden sanırım Tibet’te beni en çok etkileyen yer oldu.1417 yılında kurulmuş manastır sadece dağların ve gökyüzünün olduğu bir yere, bir dağın yamacına inşa edilmiş ve karşıdan inanılmaz görkemli bir görüntüsü var.

Ganden aynı zamanda Dalai Lama’nın bağlı olduğu Gelugpa tarikatının merkezi, bu yüzden Çinliler, manastırın politik önemini de göz önüne alarak, burayı yıkmak için oldukça uğraşmışlar. Önce top ateşine tuttuktan sonra, tek tek binalardan kalan taşları ve briketleri aşağıya atmışlar. O koca topları Lhasa’dan buralara kadar getirdiklerine göre Ganden’i ortadan kaldırmak Çinliler için gerçekten önemliymiş. Tarikatın kurucusu Tsongkhapa’nın mezarı da burada bulunuyor. Ancak zavallı Tsongkhapa’nın öldükten sonra başına gelenler , hani denir ya pişmiş tavuğun başına gelmemiş. Yüzyıllardır mumyalanmış olarak burada huzur içinde yatan Tsongkhapa’nın bedeni Çin işgali sırasında önce parçalanmış sonra da yakılmış. O olaydan sonra bir rahip tarafından kurtarılabilen birkaç kafatası parçası ve külleri üzerine bugün yeni bir mezar yeri yapılmış durumda.

20 yüzyılın başlarında 6000 rahibin yaşadığı söylenen manastır, 1959 ve 1966’daki yıkımlardan sonra tekrar inşa edilmiş. Bugün bu manastırın yüzyıllar boyunca Tibet toplumunda yerine getirdiği eğitim çalışmalarının devamı için, bir benzeri Tibet’in sürgündeki hükümeti tarafından Hindistan’ın Karnataka kentinde kurulmuş. Bugün yaklaşık 13.000 kişinin dini eğitim aldığı bir yer olarak biliniyor.

Burası gezdiğimiz tüm manastırlar içinde en rahat dolaşıp fotoğraf ve film çekebildiğimiz bir yerdi. Bizimle birlikte manastırı gezen bir haylide yerli hacı vardı. Tahminen bir kiloluk paketler halinde satılan yak yağından birer kaşık, Buda heykellerinin önünde duran büyük şamdanlara koyuyorlardı. Sanırım yıllardır adanan bu yağlardan dolayı, Tibet’teki tüm manastırlar ve tapınaklar çok yağlı. Yağ kokusu beni çok az yerde rahatsız etse de, pek çok yerde yerler yağdan dolayı oldukça kaygan ve dikkat edilmesi gerekiyor.

Manastırın binaları arasında dolanırken, yakınlarda bir yerden gelen konuşmalar ve el çırpma sesleri üzerine sesin geldiği yöne doğru ilerliyorum. Ağaçların gölgeliklerine sığınmış rahip adayları felsefe tartışması yapıyorlar. İzlemesi oldukça ilginç. Öğrencilerden biri karşısındaki arkadaşına bir soru soruyor, sonrada hadi sıkıysa bil bakalım gibilerden ‘çak’ ellerini karşısındakinin gözüne sokarcasına bir kez şaklatıyor. Eğer sorunun yanıtı biliniyorsa, o da kocaman bir el şaklatma eşliğinde geliyor. Öğrenciler ikili gruplar halinde bu çalışmayı yapıyorlar, ne sorduklarını, nede cevaplarını anlamak mümkün olmasa da seyretmek yine de çok eğlenceli..

Gyantse - Şigatse / Panchen Lama

2010-05-27T11:48:00.008+03:00

Gyantse, Lhasa ve Sigatse’den sonra Tibet’in üçüncü büyük şehri. Gyantse Tibet’in Çin etkisini en az almış kentlerinden birisi. Sabahtan buradaki Pelkor manastırı ve Kumbum stupasına gidiyoruz. Her ikiside 1440’lı yıllardan kalma. Pelkor manastırına giden yoldaki iki katlı tipik Tibet evleri bir harika. Kimisi alt katını bakkal dükkanı gibi kullanırken, kimiside ahır olarak kullanıyor.

Pelkor manastırı ve Kumbum stupası yan yana iki yapı. Daha önceden burada Budizmin diğer kollarınıda temsil eden 15 ayrı manastır varmış ama bunlardan şu anda sadece bu ikisi ayakta. Burada rahipler tarafından beslenen bir sürü köpek var, hepside güneşin altında tembel tembel uyuyorlar.

Pelkor manastırındaki heykellerin çoğu kilden yapılmış. Kumbum stupası ise sekizgen tasarımı, teraslı dış mekanı ve çok katlı iç mekanı ile Tibet mimarisinin en çarpıcı örneklerinden biri. Yeni restore edilmiş olduğu için dış kısmındaki boyalar pırıl pırıldı.

Öğleye doğru 2,5 saatlik bir yolculuktan sonra Şigatse’ye ulaştık. Yol yine çok kötüydü ve yer yer su taşmaları sonucu yok olmuştu. Şigatse Tibet’in ikinci en büyük kenti ve buradaki Taşilhunpo manastırıda şu ana kadar gördüklerimizden farklı olarak gerçekten yaşayan bir manastır. Burayı 1. Dalai Lama kurmuş. Tibet’te Kültür Devriminden en az etkilenen manastırlardan biri olduğu söyleniyor, kim bilir belkide Çinlilerin bir şekilde 10. ve 11. Panchen Lama’ları kontrolleri altında tutmalarından kaynaklanıyor bu durum.

Şigatse Panchen Lama’ların şehri. Panchen Lama’lar Tibet’te Dalai Lama’dan sonra gelen ikinci önemli ruhani liderler ve reenkarne olarak yeniden doğan Dalai Lama’ları tespit etmede önemli bir görevleri var. Şu an da iki ayrı kişi Panchen Lama olarak kabul ediliyor. İlki 1989 doğumlu Gedhun Choekyi Nyima. 1995 yılında Dalai Lama tarafından 11. Panchen Lama olarak tespit edildikten kısa bir süre sonra ailesi ile birlikte Çinliler tarafından gözaltına alınmış ve o tarihten sonra kendisinden ya da ailesinden bir daha haber alınamamış. Çinli yetkililere göre şu anda 20 yaşında Tibet’te mutlu mesut yaşayan bir adammış ancak dünya kamuoyunun elinde onunla ilgili olarak sadece altı yaşında çekilmiş bu fotoğraftan başka bir şey yok.

İkinci ve ortalıkta olan Panchen Lama ise 1990 doğumlu Gyaincain Norbu. Çinliler tarafından Tibet’li yetkililere seçtirilen Panchen Lama. Anne ve babası komünist parti üyesi olan bu genç bu yıl içinde Çin Halkları Politik Konsültasyon Komitesine üye olarak atanmış ve sıkı bir gözetim altında Beijing’de yaşıyor. Şu anda 75 yaşında olan 14. Dalai Lama’nın ölümünden sonra yerini alacak reenkarnasyonunun bulunmasında danışılacak en önemli kişilerden biri olması Çinlilerin bu konudaki inadını açıklamaya yeter sanırım.

Şigatse’de ki Taşilhunpo manastırı ise geleneksel olarak Panchen Lama’ların evi. Eskiden bu manastırda 5000 civarı rahip yaşarken, şu anda bu sayı 700-800 civarındaymış. Rahiplerin yaşadıkları binalarda manastırın içinde olduğundan burası adeta büyükçe bir köy görünümünde. Bizim gittiğimiz saatlerde daha çok 11-12 yaşında çocuklar etrafı süpürerek temizlik yapıyorlardı. Benim gittiğim tarihte 9 yaşında olan Çinlilerin Panchen Laması ise henüz bu geleneksel evini görmemişti.

Tibet'te otobüs yolculuğu..

2010-04-23T12:40:00.005+03:00

Lhasa’dan ayrılmadan bir gün önce karaları bağlamıştım.Ertesi gün yapacağımız Gyantse yolu küçük bir otobüste tam 10 saat sürecekti, ve ben uzun otobüs yolculuklarından çok sıkılırım. 1-2 saat sağa sola bakınıp, kitap okumaya çalışıp, müzik dinleyip zaman geçirsem de sonrası adete sonsuz bir boşluk gibi gelir. Nedense yolda pek uyuyamam da.

Ama yolcu yolunda gerekti ve ertesi gün Lhasa’dan ayrıldıktan kısa bir süre sonra asfalt yol bitti ve Gyantse’ye kadar uzun toprak bir yolda gitmeye başladık. O ilk anlarda bilemezdim ama bu yolculuk unutamayacağım yollardan biri olacaktı. Yolun kimi kısımları sellerden ve yağmurlardani yok olmuştu, midibüsümüz ise adete dört çeker bir jeep gibi yol alıyordu.Yolda bir iki kere ufak derelerin içinden bile geçtiğimizi hatırlıyorum.

Bu yoldaki manzara çok rahat bir şekilde söyleyebilirim ki şu ana kadar gördüğüm en güzel şeydi. Bu kadar uzun bir mesafeyi ilk defa bir şeyler kaçırırım korkusuyla uyuyamadan geldim. Sayılacak olurca sadece dağlar, gökyüzü, bulutlar, nehir veya göller ve çokta kısıtlı bir bitki örtüsü var ama hepsi birleşince inanılmaz bir güzellik ve vahşi bir doğa yaratıyorlar.

İlk önce 4700 metrelerdeki Kamba La geçidini geçip Yamdrok Gölüne geldik. Burası 4485 metrede ve Tibet’in dört kutsal gölünden biri. Tibet’liler burada öfkeli Tanrıların yaşadığına inanıyorlar ve ayrıca yine inançlarına göre burası yaşamın uğurudur ve suyu kuruduğu zaman Tibet artık yaşanılmaz bir ülke olacaktır. Tüm renkler yine inanılmaz bir netlikteydi. Rüzgarsız bulup durduğumuz bir yerde ise dağların ve bulutların göl üzerindeki silüeti tam bire birdi. Muhteşem turkuaz rengi ise sanırım asla unutulmayacak bir şey.

Öğle yemeğimizi lunch box’lardan Yamdrok’un kenarında yedik.

Daha sonraki geçit Karo La’da ise kendi yükseklik rekorumu kırdım. 5010 metre. Burası Tibet’in en kutsal yerlerinden biri sayılıyor ve bende ilk gün verilen dua eşarbını buradaki yüksek bir kayanın üzerine bağladım. Ancak eklemeliyim ki, Tibet’te yükseklik beni Peru’da ya da Bolivya’da olduğu kadar rahatsız etmedi.Evet, yine hızlı hareket ettikçe insan derin nefes almakta zorlanıyor ama burada daha yükseklere çıkmama rağmen, belki de etrafın açıklık olmasından dolayı fazlaca zorlanmıyorum.

Üçüncü olarak geçtiğimiz yüksek geçit ise Gyanse’ye yaklaşırken geçilen Simila, yanlış hatırlamıyorsam 4200 metrelerdeydi. Tüm bu tepelerde bol miktarda dua bayrakları, eşarpları ve üst üste dizilmiş taşlardan oluşan minik stupalar vardı.

Yolculuk sırasında pek çok yaşam yerinden geçtik. Genelde tarımla uğraşıyorlar ve kullandıkları yöntemler çok ilke. Kara sabanla toprağı sürüp ,rüzgara karşı samanla tohumu ayırmaya çalışıyorlar.

Yol boyunca çok komiğime giden bir şeyde koyunlar oldu. Bu çevrede çok fazla araba görmediklerinden olsa gerek, bizim otobüsten inanılmaz korktular. Yol kenarından uzakta, oldukça emniyetli mesafede duranlar bile, otobüsü görür görmez çılgınlar gibi kaçmaya başlıyorlardı, hatta kimileri tepelere tırmanmaya çalışırken patır kütür gerisin geriye düşüyorlardı.

Akşam Gyantse’de yatağa yattığımda sanki hala otobüsteymişim gibi sarsılıyor hissediyordum kendimi , ama kim bilir belki de Tibet’in inanılmaz doğasının renkleriydi , deliksiz bir uykuya dalmadan önce hala başımı döndüren.

Lhasa - Jokhang Tapınağı

2010-04-14T11:16:00.006+03:00

Lhasa’da bir öğleden sonra rahatlıkla şehrin kalbi olarak nitelendirilebilecek Jokhang Tapınağı ve onun hemen önündeki Barkor meydanında geçti. Jokhang bu bölgedeki en eski tapınak ve Tibet’in en kutsal dinsel objesi olarak kabul edilen Sakyamuni Buda’sı da burada bulunuyor. Bu heykeli zamanın Tibet kralıyla evlenen Çinli bir prenses beraberinde yeni ülkesine getirmiş. Tapınağın içinde ayrıca Budizm’in bütün okullarını temsil eden heykeller bulunuyor. Yine tüm heykeller çok güzel ve bol miktarda altın ve kıymetli taşlar kullanılmış.

Ama asıl ilginç olan tapınakta bulunan ve çalışan hacılardı. Tibet’in çeşitli yerlerinden burayı ziyarete gelenler tapınakta gönüllü olarak çalışıyorlardı. Çeşitli temizlik işlerinin yanı sıra kimi gruplarda yerlere oturmuş içine yak yağı konulan küçük kandilleri temizliyorlardı. Kimileride boşalan kandillere çaydanlıklardan tekrar yağ dolduruyordu. Yak yağı Tibetliler için kutsal bir adak, ancak yanan kandillerin oldukça ağır bir koku yaydığını eklemeliyim.

Tapınağın giriş kapısında ,içinde ve çevresinde yerlere yatıp kalkarak ibadet eden hacıları ise hiç sıkılmadan saatlerce izleyebilirsiniz. Hacıların bu kendilerini yere atma hareketi oldukça ilginç. Önce Buda’yı selamladıktan sonra hızla yere doğru emekleme pozisyonu alıyorlar sonrada boylu boyunca yüz üstü uzanıveriyorlar. Kimileri bu hareketi yaparak tapınağın çevresini belki yüz kez soldan sağa dönmeye çalışıyormuş. Bu tapınağın çevresini dönen kimileri yere yatarken becerikli bir hareketle altlarına bir hasırda sermeyi de beceriyorlardı. Bir diğer büyük grupta aynı hareketi tapınağın giriş kapısında yapıyordu. Bunlarda yine Buda’ya adadıkları belli sayıda bu hareketi tamamlamaya çalışıyordu. Tapınağın girişindeki taşların aşınmasının nedeni ise bu hareketin yüzlerce yıldır milyonlarca kez tekrarlanmasından başka bir şey değil.

Jokhang tapınağında şu anda her şey yerli yerinde gözükse de, Çin işgali ve sonrasında da Kültür Devrimi sırasında buradaki tüm objeler oldukça zarar görmüş, bir kısmı da yok olmuş. Hatta Çinliler işi iyice ileriye götürerek ülkenin bu en kutsal tapınağını bir süre domuz ahırı olarak bile kullanmışlar.

Barkor meydanının etrafı ise çok canlı bir Pazar yeri. %50 si turistik eşya satıyorsa, diğer yarısı da yerli halka yönelik. Pazar yerindeki satıcıların çoğu ise her daim tüccar olan Çinliler. Her zaman olduğu gibi en ufak bir şey almak için bile insafsızca pazarlık etmek lazım.

Tapınak ve meydandaki en olağanüstü şeyse insanlardı. Hacı olacakları için en güzel giysilerini giyip, daha da önemlisi en güzel takılarını takmışlardı. Erkekler kırmızı ip ve 1-2 parça turkuazlı yüzük benzeri tokalarla saçlarını toplarken, kadınlar kırmızıdan yaptıkları bantları kullanmışlardı. Bu bantların üzerinde ise ceviz büyüklüğünde turkuaz parçaları var. Kulaklarındaki iri küpelerin dışında, kimilerinin saçlarından da turkuaz dizili sicimler sarkıyor. Barkor meydanındaki insan zenginliğine sanırım bir başka yerde rastlamak çok zor. Pek çok rehber kitap bu meydana geldiğinizde kendinizi orta çağa gelmiş gibi hissedeceksiniz diye yazıyor. Kesinlikle haklılar.

Potala Sarayı

2010-01-20T17:41:00.006+03:00

Aylar önce Tibet’e doğru diye yazmaya başlamıştım değil mi? Kim bilir beklide akıbetimi Tibet’te 7 yılın yazarı Alman dağcı Heinrich Harrer’e benzetmiş olabilirsiniz, ama merak etmeyin ben Tibet’e gittim ve döndüm, hem de yıllar önce..

Tibet eminim ki pek çok gezginin aklında ve gönlünde en üst sıralardaki yerini korumaktadır. İster gidilmiş görülmüş olsun isterse de gidilmeyip hep hedeflenen. Bu gezinin en hit noktası ise eminim her daim Potala Sarayı olacaktır. Yüzyıllar boyunca Tibet’in dini ve siyasi lideri olarak kabul edilen Dalay Lamalar’ın evi.

Potala gerçekten altın kubbeleri ile olağanüstü bir yapı. 13 katlı olan bu bina 20. Yüzyılın gökdelenleri yapılmadan önce uzun süre dünyanın en yüksek binası ünvanını elinde tutmuş. 5. Dalay Lama burayı daha önceden burada var olan bir sarayın üzerine 1645 yılında inşa ettirmeye başlamış.

İçerisi oldukça karanlık ve bir dolu labirent gibi giriş çıkışlardan oluşuyor. Ben Çin istilasından sonra içerisinin çok boş olacağını tahmin etmiştim ama başka yerlerde gömülü olan 2. ve 3. Dalay Lamalar hariç diğerlerinin hepsinin mezarları burada. Hepsi ayrı odaların içine yerleştirilmiş ve neredeyse tümü de oldukça görkemli bir biçimde inanılmaz derecede çok sayıda kıymetli taşlarla süslenmiş. Kıymetli taşlar çoğunlukla bu ülke insanlarının çok sevdiği mercan ve turkuaz. En büyük mezar ise en önemli Dalay Lama olarak kabul edilen 5.’ye ait. Bu mezarlar eski saray kabul edilen kırmızı bölümlerde bulunuyor.

Fotoğraflardan da rahatlıkla ayırt edilebilecek sarayın kırmızı bölümlerinde tapınaklar ve geçmişteki Dalay Lama’ların mezarları bulunuyor. İlk olarak inşa edilen ve daha sonra da 13. Dalay Lama tarafından yenilenip büyütülen beyaz bölüm ise daha çok 13. Ve 14. Dalay Lama’lar tarafından yaşama alanı olarak kullanılmış.

1959 yılında Çinlilerden kaçarak Hindistan’ın Dharamsala kentine sığınan 14. Dalay Lama Tenzin Gyatso’nun meditasyon ve yatak odaları da bu bölümdeydi. Son derce mütevazi odalar olduğunu eklemeliyim.

Size bu yazımda Sarayın iç kısımlarından fotoğraf gösteremiyorum çünkü Potala Sarayında fotoğraf ve video çekmek inanılmaz pahalıydı. Hala öyle mi bilmiyorum ama benim gittiğim dönemde odaları tek tek fiyatlandırmışlardı. Fotoğraf genelde her bir oda için 90 Yuan (13 USD), video ise yine oda başına 540-1450 Yuan ( USD 80-200) arasında değişiyordu. Dünyanın hiçbir yerinde şimdiye kadar böylesine yüksek fiyatlarla karşılaşmadım.

Yazılanlara göre sarayda 1000 adet oda, 10.000 adet tapınak ve 200.000 adet de heykel bulunuyormuş. Tüm bunların önce Çin istilasından, sonrada Kültür Devriminden kurtulmuş olması ise tüm insanlık için büyük bir kazanç. Özellikle Kültür Devrimi sırasında yakıp yok edilen tüm tapınaklarının arasında olmamasını ise zamanın başbakanı Zou En Lai ‘a borçlu Potala. Ancak yine de bu dönemlerden kurtulamayan 100.000 adetten fazla doküman ve sanat eseri olduğu da biliniyor. Kimi Çin’e götürülmüş, kimileride yok edilmiş.

Bir zamanlar hükümet merkezi ve pek çok insanın evi olan bu büyük yapı bugün sessiz ve terk edilmiş. Etrafta dolaşan pek çok turist ve Çin’li müze bekçileri bile bu büyük boşluğu dolduramıyor. Bir zamanlar buradaki tüm koşuşturmayı, insanları, sesleri, kokuları hayal etmeye çalışmak ise sonrasında burada yaşayanların başına gelenler nedeniyle hüzünlü ve de boşuna bir çabalama oluyor.

Tibet'e Doğru

2009-10-10T16:33:00.001+03:00

Biliyorum mavilimon’u uzunca bir süredir ihmal ettim. Önce yaz rehaveti, sonrada evde yeni bir yavru köpek derken haftalar geçti.

Ama şimdi yeniden Asya’ya gidiyoruz, hemde bu sefer Tibet’e…Yıllar boyu hayallerimi süsleyen ülkeye. Tarihleri hatırlama konusunda belleğim inanılmaz zayıftır ama kendi doğum tarihim gibi, Tibet’e gitmem gereken tarihi ne zaman sorsanız, size hiç düşünmeden cevap verebilirim. 10.Ekim.2000, yani 10.10.2000, yani bundan tam dokuz yıl önce. Sayıların dizilişinde bir gizem var mı bilmiyorum ama 10.10.2000’de ilk kez bir uçak kazasına inanılmaz derecede çok yaklaştım ve o tarihten sonra hep ikinci bir hayata başladığımı hissettim.

Katmandu’da keyifli bir gün ve gece geçirdikten sonra 10 Ekim’de sabah uçağı ile Lhasa’ya hareket etmek üzere uçağa bindik. Kısa bir süre sonra havalanmayı beklerken, nedeni açıklanmadan neredeyse 1-1,5 saate yakın uçağın içinde beklediğimizi hatırlıyorum. Sonunda uçak yavaş yavaş pistte hareketlenmeye başlayınca, tüm yolcular derin bir sıkıntıdan kurtulmuştu.’İşte geliyorum Tibet’ diye düşünmüş olmalıyım. Ama gidemedim.

Hani uçağın yerden hemen havalanmadan önce pistte maksimum hıza eriştiği birkaç saniye vardır ya, işte tam o saniyelerin birinde uçağımız patlamalar eşliğinde fren yapmaya başladı. Dışarıda dumanlar ve içeride çığlıklar eşliğinde bir süre sürüklendik En sonunda uçak durmayı başardığında ise hostesler bizi hemen dışarı çıkartmaya başladılar. Hala öyle mi bilmiyorum ama o zamanlar Katmandu’nun çöplerinin toplandığı yer hemen havaalanının yanında bir arazi idi. Çöplüğün çevresinde uçan kuşların motora girmesinden korkulduğu içinmiş ilk beklememiz. Sonrasında uçuşa izin verilmiş ancak anlaşılan kuşların planları başkaymış. Etraftaki dumanlar ve patlamalar, hem uçağın patlayan lastiklerinden, hemde motora giren kuşlardan gelmiş. Uçaktan dışarı çıktığımızda ise bizi bekleyen asıl facianın farkına vardık. Uçak ve havaalanının hemen dışına yapılmış evler arasında birkaç metre ya vardı ya yoktu. O gün havaalanı tüm uçuşlara kapatıldı, biz ise ancak Tibet’e ertesi gün hareket edebildik.

Tibet’in coğrafyası inanılmaz büyüleyici. Bunu daha uçakta iken anlamaya başlıyorsunuz. Pencereden himalayaların karlı tepelerine bakıp giderken, birden onların sanki hemen dibinden kahverengi bir toprak parçası uzamaya başladı. Yüksek bir düzlüğe yani Tibet platosuna ulaşmıştık. Son derece sevimsiz bir havaalanından giriş yaptıktan sonra bu büyüleyici coğrafya içinde yol almaya başladık.Lhasa’nın havaalanı Gangor, şehre iki saat uzaklıkta. Bu kadar düz yer varken, havaalanını bu kadar uzağa yapmaları sanırım sadece stratejik. Burada renkler çok parlak, gökyüzü masmavi, sular ve göller parlak mavi, toprak ve etraftaki çıplak dağlarda kahverenginin net tonları. Güneş hemen insanı yakmaya başlıyor ve güneş gözlüksüz gezebilmek çok zor. Lhasa 3600 metrede, çok hızlı hareket etmedikçe yükseklik beni çok fazla rahatsız etmiyor.

İlk anda görebildiğim kadarıyla, Lhasa’nın yeni kısımlarının Çin’den çok bir farkı yok. Yollar, büyük marketlet ve dışı fayans kaplı binalar. Gerçek Tibet’ten kalanları görebilmek için biraz daha beklememiz gerekecek. Bir sonraki yazıda Lhasa’da uzun uzun dolaşacağız…

ilk foto: www.britannica.com dan

Bafa Gölü

2009-08-29T13:02:00.008+03:00

Bu yaz boş durmadık. Bu civarlarda kısa kısa yolculuklara çıktık. Buralarda yıllardır önünden defalarca geçipte fark etmediğim ya da görüpte bakmadığım ne kadar çok yer olduğuna şaşırmadım dersem yalan olur. Ancak bu yazın benim açımdan en büyük keşfi ve sürprizi kesinlikle Bafa gölü oldu.

Bir zamanlar Ege denizinin güzel bir körfezi olan bölge, 2000 yıl önce Büyük Menderes Nehirinin taşıdığı alüvyonlar nedeniyle yavaş yavaş kapanarak bir göl haline dönüşmüş. Antik zamanlarda körfezin sonrada gölün adı Latmos olarak anılırmış. Anayoldan antik Heraklia kenti tabelasını görüp saptığınızda , göl üzerindeki minik adacıklardaki yıkıntılar hemen dikkatinizi çekmeye başlıyor. Manzara harika, fotoğraf makineleri hemen çalışmaya başlıyor.

Sabah Bodrum'dan erken çıkıp, gölün hemen yakınındaki Kapıkırı köyüne ulaştığımızda, köylüler işlerine koyulmuşlardı bile.. Bodrum, Marmaris, Kuşadası gibi turizm merkezlerine yakın olupta, buradaki sakin ve huzurlu hava kesinlikle çok farklı ve güzeldi. Turizm tanrıları daha buraya uğramamış diye düşündüm. Burada yaşayanlar için belki şanssızlıktı ama bizim gibi turistleri çokta fazla sevmeyen turistler için çok büyük bir avantajdı..

Göle tepeden bakan küçük bir pansiyonun bahçesinde çay ve poğaçalardan oluşan bir kahvaltı yaptıktan sonra, bir kayık kiralayarak Bafa gölünü keşfe başladık. Antik şehir Heraklia'nın parçaları her yerdeydi. Gölün üstünde, gölün altında, kıyısındaki tepelerin üzerinde. Göl kıyısında suyun hemen altında kalan Latmos limanının parçalarını ve bazı lahitleri görmek mümkünken, daha derinlerde suyun altında kalan kısımları görmek için, gölün sularının bulanık olmadığı serin havalarda buralarda olmak lazımmış...

Güneş tepeye ulaşıp, biz sıcaktan oflayıp puflamaya başlayınca, kaptanımız ' durun ben sizi bir yere götüreyimde göle girip serinleyin' dedi., ve kayığının izin verdiği hızda süratli bir şekilde gölün karşı taraflarına doğru gitmeye başladık.. Bir süre sonra önümüzde belirmeye başlayan kumsal, sanki Maldiv'lerden buralara gelmiş gibiydi... Gölün bir zamanlar deniz olduğunu hatırlatan, hafif tuzlu suları, oldukça ılıktı.. Biz suya girip çıkıp oyalanırken, kaptanımızda şnorkel ve zıpkınla gölün ünlü yılan balığının peşine düştü ama pek şansı yoktu..

Kumsalda biraz dinlendikten sonra son bir gayret, Kaptanımızın oğlunun göstermeye söz verdiği mağara resimlerini görmek için arkamızdaki tepelere doğru ufak bir yürüyüş ve tırmanışa başladık. Sıcakta parmak arası terliklerle kaya tırmanışı yapmak biraz zor oldu. Buralarda mağara resimleri olabileceğini daha önce hiç düşünmediğimden ve nedense doğru dürüst bir şey göremeyeceğimizden emin olduğum içinde bir süre sonra çizilen ayaklarım yüzümden sızlanmaya başlamıştım, ama sonrasında gördüğüm tek bir resim tüm bunlara fazlasıyla değdi. O anda fark ettim ki, aslında ilk defa bu kadar eski bir sanat eserine bakıyordum. Adeta bir mağara adamı ile göz göze gelmek gibi bir şeydi. Tarifi imkansız ,harikaydı.Sonradan öğrendim ki arkeolog Annelise Peschlow bu civarda buna benzer 100'den fazla prehistorik resim bulmuş. Sizin varmıydı bilmem ama benim böylesine bir hazinenin burnumun adeta dibinde durduğundan hiç haberim yoktu..

Bafa gölü civarı, yürüyüş yapmak için çok uygun. Her bir farklı rotada insan bambaşka tarihi eserlerle karşılaşabilecek gibi. Bu seferki gezintimiz zaman açısından biraz kısıtlı oldu, ama sevgili ile karar verdik en kısa sürede burada bir kaç gün kalmak üzere geleceğiz. Hem Heraklia'nın dört bir yöndeki kalıntılarına doğru yürüyüşler yapacağız, hemde buranın büyülü havasında, sessizliğinde kafa dinleyeceğiz..

Euromos

2009-08-17T20:43:00.006+03:00

Euromos yada MÖ 5. yüzyıldaki adı ile Kyramos yada Hyramos Milas - Söke karayolunun neredeyse hemen üzerinde yer alan bir antik kent. Yine defalarca önünden geçipte, kafamı biraz kaldırmadığım için ağaçların üstünden sütun başlarını göremediğim muhteşem bir tapınak. Halk arasındaki adı ise ayakta duran sütunlarından dolayı 'Ayaklı'

Kyramos yada Hellenleştirme politikası sonucu aldığı 'Güçlü' anlamına gelen adı ile Euromos tarihte çok da fazla iz, anı bırakmamış bir kent. Sanki sessiz sedasız, tarihin sayfalarından geçip gitmiş, silinmiş gibi. En azından elimdeki kısıtlı kaynaklar bunu söylüyor. Ama geride bıraktıkları ve zamanında Zeus'a adadıkları bir tapınak var ki, şu anda Asya'daki en iyi korunmuş yarım düzine tapınaktan biri..

Sıcak bir yaz günü bu muhteşem ve son derece fotojenik tapınağın her yönden sayısız fotoğrafını çektim ve küçük bir dilekle ayrıldım bu yüzlerce yıldır ayakta olan yapıdan.. Bir gün aynı resimleri karlar altında, bambaşka bir ışıkta yeniden çekmek..

Yeniden tarif etmek gerekirse Milas'dan Bafa Gölü yönüne doğru giderken 11. km'de ve anayoldan sadece 500 metre kadar içeride. Bir beğeni ve tercih meselesi olarak tüm bu antik kentleri kırık dökük taşlardan ibaret olarak görüp, hiç işim olmaz diyebilirsiniz ama beni dinleyin ve hiç olmazsa Euromos'a uğrayıp bir zamanlar Tanrıların en güçlüsü Zeus'a adanmış bu tapınağın önünde bir kaç dakika geçirin. Pişman olmayacaksınız..

STRATONİKEİA

2009-08-08T22:12:00.003+03:00

Sizi bilmem ama işte benim önünden defalarca geçipte farkında olmadığım bir antik kent daha. Yatağan’dan Milas’a giden yolun 7.km sinde. Üstelik öyle sapaktan içeriye doğru fazlaca gitmenize gerekte yok. Binlerce yıllık şehir adeta yolun üzerinde sizi bekliyor. Üstelik yanında bir de bonus var.

Stratonikeia, MÖ 3.yüzyılda kurulmuş. Sonrasında burada Helenler, Romalılar, Rodoslular, Bizanslılar, Menteşeliler ve Osmanlılar yaşamış. En son yaşayanlar ise Eskihisar köylüleri. Eskihisar’lılar köylerini ilk kez 1957 yılındaki büyük depremden sonra terk ederler. 1980 yılında bölgedeki kömür rezervinin keşfedilmesi ve maden çalışmaları, köyün biraz ilerisindeki deprem konutlarının çökmesine neden olunca, köylüler yavaş yavaş eski konutlarına dönmeye başlamışlar. Ancak bir süre sonra bölgedeki yaşamın, arkeolojik çalışmalara ve eserlerin korunmasına engel olacağı düşüncesi ile köy yeniden boşaltılmış.

Ve işte ortaya da gezginler için inanılmaz güzellikte bir bonus çıkmış. MÖ 3.yüzyıldan kalma bir Helen şehrini görmeye gittiğinizi zannederken, zaman içinde onunla içi içe geçmiş eski bir Anadolu köyüne de yolunuz düşüveriyor. Bir tapınak binasının anıtsal kapılarından birini bir zamanlar Ali amcanın arka bahçesinde, sebzeler yetiştirdiği yerde bulmak, yada köyün bakkal dükkanının basamak olarak kullandığı, üzeri harçla sıvanmış, artık adı kaybolmuş Helen bir taş ustasının özene bezene süslediği, oymalı taşa oturup kısa bir mola vermek burada sıradan olaylar.

Anayolda giderken şehri bulmanız ise oldukça kolay, çünkü sapağa kocaman, renkli ve üzerinde aslında sizi bir miktar merakta bırakan bir hoşgeldiniz mesajı ekli bir tabela koymuşlar. ‘ Ölümüne aşkın ve gladyatörlerin kenti Stratonikea’ya hoşgeldiniz.’ Doğrudur yanlıştır bilinmez ama ben kentin broşüründe yazan bu aşk hikayesini, sizi biraz merakta bırakmak pahasına da olsa es geçiyor ve kentin ve köyün sokaklarında dolaşmaya çıkıyorum. Aşk hikayesini merak ediyorsanız bir daha ki Bodrum seyahatinizde buraya biraz zaman ayırıverirsiniz..

Kentin girişinde sizi ilk karşılayan binalardan biri Şaban Camisi. Dıştan kısmen restore edilmiş ve aslının Menteşoğulları zamanından kaldığı düşünülüyor. Hemen karşısında yer alan köyün kahvesi ise bizim ziyaretimizde, ziyaretçileri karşılamak için son hazırlıklarını tamamlamak üzereydi. Önce, artık terk edilmiş evlerin arasından Gymnasion’a ulaşıyoruz. Buradaki arkeologlardan biri bizi kenelere karşı uyardığı için son derece dikkali yürümeye çalışıyoruz. Gymnasion, Anadolu’nun en sağlam kalmış ve en görkemli Gymnasion’u. Bir zamanlar buradaki derslerin ve spor müsabakalarının zamanda silinmiş seslerinin yerini inatçı cırcır böcekleri almış. Bağırıyor da bağırıyorlar..

Adeta zamanda farklı iki yolculuk yaparmışcasına, Stratonikeia ve Eskihisar’ın binaları arasında keyifle ve şaşkınlıkla dolaşıyoruz. Agoranın, tapınakların direncini zaman çoktan kırmış. Bir zamanların görkemli sütunları, sütun başları her yerde. Kısmen ayakta kalmış Abdullah Ağa ve Halil Ağa konaklarında Stratonikeia’dan kalıntıları ve esinlenmeleri görmek olası.
Ağır ağır bir tur atarak en son köyün hemen yakınında kalmış tiyatroya ulaşıyoruz. Antik kentlerin olmazsa olmazı burada da 10.000 kişilik. Anadolu’da güncel tiyatro binalarından çok, antik tiyatroların olması ise ne yazık ki bizim ayıbımız.Bodrum’a doğru yola çıkmadan evvel, antik tiyatro’nun sıralarında oturup, yüzyıllar öncesinin oyunlarındansa Eskihisar’lı çocukların bir zamanlar burada bağıra çağıra oynadıkları oyunları hayal etmek hoşuma gidiyor. Ben çocukken kendi kendime ne oyunlar sahneye koyardım. Eskihisar’lı çocuklarında koyduğuna eminim, ama onların şansına kocaman bir tiyatroları vardı. Geçen ay yazdığım ve aslında Stratonikeia’ya bağlı Hekate Kutsal Alanı- Lagina’nın hemen yanında büyüyen bir mavilimon okuru yazdığı yorumda kendisini bir prenses olarak hayal ettiği nice oyundan bahsetmiş. Her halde bir zamanlar her Eskihisarlı kız çocuğu alımlı bir prenses, her oğlan çocuğu ise şanlı bir gladyatör olduğunu hayal ederdi buralarda…

Nihat Akkaraca Meydanı

2009-07-27T16:05:00.002+03:00

Eski Datça'nın girişindeki küçük meydana sevgili Nihat Abi'nin adını vermişler.. Görünce çok duygulandım ve Datça'lıların vefasını çok sevdim. Meydan'daki panoda da Nihat Abi'nin fotoğrafları. Güler yüzü ile sımsıcak. O'nu ve hikayelerini ne kadar çok özlediğimi bir kez daha fark ediyorum. Geçen Aralık ayında onunla son kez buluşmamızda bu yaz için yaptığımız planlar geliyor aklıma. Bende bir hüzün sormayın gitsin. Ama galiba sevgili Nihat Abi benim bu hüzünlenmeme dayanamıyor, ve cennetten bana o harika hikayelerinden birini anlatıverip, beni güldürüyor. Anlatıyor dedimse, lafın gelişi, resmen Turgut Dayı'yı meydana yollayıveriyor..

Ben tabiki Nihat Abi kadar güzel anlatamam lütfen kusuruma bakmayın. Her neyse, işte biz panodaki resimlere hüzünlü hüzünlü bakarken, meydana Turgut Dayı ve güzel gözlü eşeği giriyor.

Kısa bir selamlaşmadan sonra, ' Eşeğin adı ne Dayı?' diye soruyor eşim

Turgut Dayı'da 2X2 'nin 4 ettiğini bilmeyen çocuklara bakar gibi süzüyor bizi ve ' Kancığ o kancığ' diyor.

'Yani' diyen gözlerimizdeki merakın gitmediğini görüncede sabırla yeniden açıklıyor. 'Kancığ o kancığ. Kancığ'lara issim missim konmaz'

'Olur mu ya dayı' diye protesto etmemize dayanamayınca da ' Eee! Ayşe ossun o zaman.' diyiveriyor. Bu sefer de ben ' Aaa! Benim ismimde Ayşe ama' deyince bu sefer Turgut Dayı utanıyor. ' Hadi çekivirin bakim resmimi' diyerek konuyu usulca kapatıyor.

Gördüğünüz gibi Datça'da da kadının adı yok. :))

Nur içinde yat sevgili Nihat Abi..

Lagina - Hekate Kutsal Alanı

2009-07-20T15:56:00.009+03:00

Geçen yaz sonundan beri, buradan sizlerle paylaşmayı ihmal ettiğim bir tutkumuz var. Bir elimizde Antik Kentleri Gezme ve Anlama Rehberi, diğerinde de Müze Kart, ne zaman yollara düşsek, bıkmadan usanmadan turistik yerleri gösterir kahverengi tabelaların peşine düşüyoruz. Farklı bir ülkenin topraklarında dolaşmadan evvel, bu yaz bir süre sizleri Ege topraklarında dolaştırmama ne dersiniz? Kimbilir belki, sizlerde meraklanırda, yıllardır çoğu ziyaretçi yönünden oldukça fakir olan bu kentlere, yol üstünde kısa bir mola verip, uğrayıverirsiniz.

Lagina'ya geçen hafta Bodrum'a giderken uğradık. Yerini bulmak ise oldukça kolay. Yatağan Termik Santralının hemen yanında tabelasını bulup, içeriye doğru 10 km kadar süren bir yolculuk yapıyorsunuz. Yol rahat ve keyifli.

Lagina Tanrıça Hekate'ye adanmış bir tapınak alanı, ve Anadolu'da pagan dönemlerden kalma en önemli tapınaklardan biri olarak kabul ediliyor. Biz Türkler için ise bambaşka bir özelliği var. İlk Osmanlı arkeoloğu Osman Hamdi Bey'in ilk kazı alanı.

Hekate oldukça değişik bir Tanrıça. İyiliklerde O'nda, kötülüklerde. Girişteki tabeladan aldığım notlara göre, Hekate Apollon ve Artemis ile kardeş çocukları ve karada denizde ve gökyüzünde yetkileri olan tek Tanrıça. Bunun yanında yer altında olduğu var sayılan, ölüler dünyası Hades'in kapısının anahtarı Hekate'ye teslim edilmiş ve bu kapıyı açma yetkisi onda. Hekate, Hades'in kapısının koruyucusu olduğu gibi yeryüzündeki bütün kapıların koruyucusu olmuş. Ayrıca sihir falcılık ve öç almayı elinde tutan bir tanrıça. Ölü gömme törenlerinde hazır bulunur ve ölenlerin ruhlarını teslim alırmış. Hades'in kapısında bekleyen Kerberos köpeğinden dolayı Hekate bütün köpeklerin sahibidir ve çoğu zaman bir köpek ile dolaşır. Karabasan, hortlak ve cinlerin yöneticisi olan Hekate onları insanlara musallat eder, aynı zamanda insanları onlardan korur. Hekate geceleri aydınlatan ay Tanrıçasıdır. Karanlık gecelerde dolaşarak insanlara yol gösterir. Avcıların yardımcısıdır.

Lagina'da öncelikle bizi işini çok sevdiğini tahmin ettiğim bir görevli karşılıyor. Yakıcı güneşin altında, pek de bir Allahın kulunun uğramadığı bir yerde, bezgin bezgin oturan diğer meslektaşlarına hiç benzemiyor. Öncelikle müzekart'daki isimlerimizi özenle defterine kaydediyor, burayı nereden duyup geldiğimizi soruyor. Sonra her görevli için inşa edilmiş olan kulübesine bakıyorum. Belkide binlerce yıldır orada olan bir zeytin ağacının hemen yanında, etrafı çiçeklerle, ağaçlarla bezeli. Sevgi ne kadar fark yaratıyor diye düşünüyorum.

Ziyaretçi olarak pek bir Allahın kulu uğramasa da, içeride işçilerin ve arkeoloji öğrencilerinin kazı çalışmaları son sürat devam ediyor. Yabancı üniversitelerce yürütülen kazılara kıyasla, bizim üniversitelerimizin, öğrencilerimizin kazı çalışmaları sanki bize daha bir hevesli ve yoğun gibi geliyor. Sıcağa aldırmadan işlerine devam ediyorlar. Ortaokul çağlarında hep arkeolog olmak istediğim zamanları hatırlıyor ve onları özenle seyrediyorum.

Hekate'nin tapınağı yüzyılların depremlerinden payını sıkça almış ve duvarlarındaki kıvrımlar tüm o yıkımların tanığı, elimdeki kitap daha da ileri giderek, sanki Lagina'da depremin dumanları halen tütmekte diye yazmış.

Tapınak alanın bence en görkemli yapısı, anıtsal kapısı. Yan duvarlarında, anahtar taşıyıcı olarak görev yapmış kişilerin isimleri kazılı. Bu anahtar yılda bir kere yapılan bir festivalde ana kent Stratonikeia'ya götürülüp getirilirmiş. İyi bir fotoğraf çekmek için kapının üst taraflarına doğru çıkmaya çalışırken, sıcakta amansızca öten cırcır böceklerinin seslerinde, bir zamanlar buralarda yapılan festivallerin çoşkulu seslerini yakalamaya çalışıyorum ama nafile..

Zanzibar Adası

2009-07-11T14:13:00.014+03:00

Sevgili Erdem'in Tanzanya yazısı bugün Zanzibar adası ile devam ediyor. Paylaştığın için tekrar teşekkürler Erdem...

Zanzibar ismine ilk kez Istanbul Teşvikiye’deki bir kafe-restoranın tabelasında rastlamıştım. “Nedir bu Allah aşkına, bir içecek filan mı?” diye sorduğumda, “Afrika’da bir ada” demişlerdi. Aradan yıllar geçti. 2006 yazında o restoranın sahibinin ilham aldığı yere gitme mutluluğuna eriştim ve Zanzibar isminin Farsça “Zenciler sahili”nden geldiğini öğrendim...

Zanzibar’ın başkenti Stone Town sahilinden Hint Okyanusu’na has bir balıkçı teknesi...

Michamvi kumsalından bir görüntü...

Zanzibar, Afrika’nın doğusunda, Van Gölü’nün yarısı büyüklüğünde bir ada. Nüfusu bir milyon olan Tanzanya’ya bağlı özerk bir bölge. Ayrı bir meclisi var.

Stone Town’da, sokak arasında eserlerini sergileyen bir ressamın tabloları... Her biri kendi içinde uyumlu ve estetik. Ancak, bir araya gelince nasıl bir renk cümbüşü sağlıyorlar değil mi?

Geçmişte Umman’ın başkenti ve Doğu Afrika köle ticaretinin merkezi olan ada, Tanzanya’da Arap kültürünün en çok hissedildiği yer. Halkının %99’u müslüman. Ancak, çok fazla Müslüman turist görmediklerinden olsa gerek, havaalanından bindiğimiz külüstür minibüs taksinin dişleri dökülmüş sahibini Müslüman olduğumuza ikna etmek için bayağı ter dökmüştüm. Bunu başarmak için hayatımda ilk (ve inşallah son kez) üçlü çeker gibi şöförle karşılıklı Fatiha Suresini okumuştuk. :))

Stone Town sahilinde, günbatımını görüntüleyen babasının yanında balerin gibi bir kız...

Hindistan’dan göçmüş Acem kökenli bir aileden gelen, babası İngiliz hükümeti için çalışan bir muhasebeci olan Faruk Bulsara 1946’da Stone Town’da doğmuş. Biz ise onu daha çok Queen Grubu solisti Freddie Mercury olarak tanıyoruz.

Belki de Bohemian Rhapsody’nin meçhul ilham kaynağı Mercury’nin çocukluğunu geçirdiği Zanzibar’dır, kimbilir?

Zanzibar Adası’nın Matemwe kumsalında, delik deşik sarı elbisesini üzerinde bir prenses edasıyla taşırken yağmur altında poz veren Afrikalı bir kız.

Michamvi kumsalı. Geleneksel kayığıyla karşı kıyıya yolcu yaşımak üzere hazırlık yapan delikanlı uzun sopasıyla henüz gel-gitle tam derinleşmemiş sularda ilerliyor.

Kayığı bekleyen anne ve kızı.

“Hayata tutunmak…”

Yolda karşılaşıp izin isteyerek fotoğrafladığımız öğrenci grubu içinden Zanzibarlı Müslüman bir kız.

Stone Town’da geceleri sahile paralel kurulan gece pazarı bir ilgi odağı. Burada Hint Okyanusu’ndan çıkarılmış envai çeşit deniz ürününü bulmak mümkün.

Zanzibar ayakkabı üreticileri için “bakir” bir pazar...

Zanzibar’da en eskisi 1694 yılından kalma 560 tane oymalı kapı bulunuyor... Araplar geometrik motifleri tercih ederken Hintliler yandaki gibi bitki desenlerini kullanmışlar…

Stone Town’da, kaldığımız otele yakın bir Kuran kursu vardı. Gelip giderken bir gün kapısı açıkken yakaladım ve kapı eşiğinden içeriyi seyretmeye başladım. Beyaz entarili çocuklar yerde bağdaş kurmuşlar, okuyorlar, başlarında ise sakallı bir hoca. Ancak, hoca disiplin kurma işini bir “ağabey”e havale etmiş. Sınıftakilere göre birkaç yaş daha büyük olan “ağabey” ise, işi fazla ciddiye almış olmalı ki, elinde iki metrelik bir sopa, konuşanın kafasına indiriyor ! Ben gözlerim büyüyerek olanları seyredalmışken aklıma fotoğraf çekmek geldi. Makineme uzandığım anda, hoca beni gördü, hışımla yanıma geldi. Bir-iki gün önce taksi şöförü ile kurduğum yakınlığa güveniyordum ama, bu sefer din kardeşliği sökmedi, ben Müslüman olduğumu gevelerken, hoca kızgın bir ifade ile kapıyı yüzüme çarpıverdi.

Çıplak Ayaklı Prenses yağmur altında...

Yolda fotoğrafını çekme teklifimi gülümseyerek kabul eden bir kız.

Stone Town'un dar sokaklarından biri. Sabah saat yediyi biraz geçmiş. Ufaklık, yanıbaşındaki annesi ve kardeşinin varlığına rağmen, sokak kapısı eşiğinden, dilini anlamadığı yabancının objektifine ürkek ürkek bakıyor.

Zanzibar Adası'nın kuzeyindeki Matemwe kasabasında, derme çatma evler arasında, çakmak bakışlı bir genç kız... Kızın gözlerinden yansıyan kişinin aklı ise, her ne kadar pek net görülmese de :)) Afrikalıların nasıl bu kadar fotojenik oldukları ile meşgul...

Bu aslanlar da nereden çıktı? Artık bir başka sefere, bu güzel hayvanların vatanı Masai Mara – Kenya’ya şöyle bir uzanırız...:))

http://www.fotokritik.com/kullanici/Erdemk
http://www.fotoritim.com/yazi/erdem-kutukoglu--vietnam
(*): Bu yazı, www.fotoritim.com Haziran sayısında yayınlanmış olup, aynı zamanda http://www.photondergi.com/’un dördüncü sayısında çıkan yazının genişletilmiş halidir.

Tanzanya - 1

2009-07-05T15:19:00.020+03:00

Sevgili arkadaşım Erdem Kütükoğlu, daha önce yazıları ve fotoğrafları ile mavilimon'un konuğu olmuştu. Bu kez de bir Tanzanya gezisi sonrası burada..Önce biraz Erdem kimdir, sonrada Tanzanya yazısının ilk bölümü.. Zanzibar adası hemen arkasından gelecek...Çok teşekkürler Erdem. Ellerine,gözlerine sağlık..

Az-öz-geçmiş / Erdem Kütükoğlu

Fotoğraf sevdam üniversite yıllarında, İFSAK’ta katıldığım bir kurs ve fotoğrafçılık kulübüyle başladı, 1990’ların başında ise renkli dianın canlı dünyasına yöneldi. Uzun yıllar yakın çevreme dia gösterileri yaptım. Son 1-2 yıldır İnternet’in sunduğu imkânlardan yararlanıp Fotokritik gibi sitelerde karelerimi paylaşıyorum.

Dijital fotoğraf makinesiyle tanışmam ise görece yeni, bu sayfalarda bazı enstantanelerini göreceğiniz Afrika seyahatiyle gerçekleşti.

Aileden “tarihçi genlerine” sahip biri olarak, fotoğraflarımda çoğu kez tarihsel bir çerçeve bulabilirsiniz. Açıklamalarla ilginç gelen öğeleri öne çıkarmayı, farklı kültürler veya zamanlar arasında ilişkiler kurmayı seviyorum. Üniversite yıllarında yaptığım profesyonel rehberlik bu konuda bir nebze de olsa fayda sağlıyor.

Hobilerim arasında fotoğrafa ek bir de seyahat etmek var. Ancak, ikisi son 20 yılda birbirinin o kadar içine geçmiş durumda ki, bazen seyahat etmek için mi fotoğraf çekiyorum, yoksa fotoğraf çekmek için mi seyahat ediyorum, ben de karıştırıyorum.

http://www.fotokritik.com/kullanici/Erdemk
http://www.fotoritim.com/yazi/erdem-kutukoglu--vietnam

Afrika’nın gözleri – Tanzanya (*)
Bazı yerlerle ilgili klişe sözler vardır, tıpkı “Afrika’yı görünce hayata bakışınız değişecek, hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” gibi... Bu tür yorumları hep şüpheyle karşılardım. Ta ki, adımımı attığım an itibarıyla, havasıyla, insanıyla, doğası ile Afrika beni kavrayana dek... Sıcacık, hareketli, farklı... Normalde tatile çıktığınızda şehir-iş hayatının stresinden kurtulmanız için üç-dört gün gerekir. Oysa, Afrika’da ruh haliniz birkaç saatte olumlu yönde değişiveriyor......

Tanzanya, Afrika’nın doğusunda, Kenya’nın güneyinde, Hint Okyanusu’na komşu bir ülke. Aman çok uzaklarda, Avustralya civarındaki, benzer adlı Tazmanya ile karışmasın: Afrika Kıtası’nı tombul bir “T” harfi gibi düşünürseniz, dik çubuğun en üstünde, sağda yer alıyor Tanzanya. Türkiye’den biraz daha büyük bir alana yayılmış, nüfusu bizim yarımız kadar. Birleşmiş Milletler İnsani Gelişmişlik Endeksi’ne göre 179 ülke arasında 152. imiş (karşılaştırmak açısından: Türkiye de parlak değil aslında, 76. sırada). Kısaca, Tanzanya, ünlü Kilimanjaro Dağı’nın bulunduğu, kişibaşı geliri Türkiye’dekinin yirmide biri ile fakir mi fakir, bir o kadar da güzel insanların ülkesi.

Arusha-Kilimanjaro yolunda, bir pazar yerinde otobüs bekleyen bir anne…

19. yy sonlarını Alman kolonisi, 20. yy’ın ilk yarısını ise İngiliz mandası altında geçiren iki bölge, anakaradaki Tanganyika ile Zanzibar Adası, 1960’larda bağımsızlıklarını kazanmış. Birleşmelerinden de 1964’de bir cumhuriyet olan Tan+zanya doğmuş. Nam-ı diğer “Jamhuri Ya Muno Wa Tanzaniaunga”...

1970’lerde fırlayan petrol ve düşüşe geçen emtia fiyatları Tanzanya ekonomisini felce uğratmış. Önce Çin’den medet uman ülke, 1980’lerde ise aynı Türkiye gibi IMF’nin acı reçetelerine yönelmiş.

Tanzanya nüfusunun yaklaşık üçte biri Müslüman, üçte biri Hıristiyan. Tek tanrılı dinler eski inançlarla o denli iç içe geçmiş ki, yolda rastladığınız mahşeri bir kalabalığa karıştığınızda, insanların şifa dağıtan Hıristiyan bir “peygamber”den medet umduklarına şahit olabiliyorsunuz. Ufak kağıtlara yazdıkları dileklerini, sağlı sollu oluşturulan insan koridorundan geçmekte olan aziz liderlerine ulaştırmaya çalışan yüzlerce insan...

Afrika’da pazar yeri renk cümbüşü demek… Bazen bir başlık, bazen bir örtüdeki akıllara durgunluk verecek kadar çarpıcı renkler ve desen çeşitliliği ile…

“Swahili”, Doğu Afrika’da, Kenya, Tanzanya, Uganda gibi ülkelerde konuşulan yerel bir Afrika dili. Arapların bölgedeki egemenlikleri sırasında Arapça etkisine giren Swahili, ismini de, konuşulduğu sahil bölgesine atfen Arapça “sahil” kelimesinden almış. Günlük hayatta kullanılan birçok kelime Türkçe’deki Arapça kökenli kelimelere o denli benziyor ki, pek yabancılık çekmiyorsunuz:

Merhaba = Salam (selam), habari (haber?)
Günaydın = Habari za asubuhi (sabah?)
Teşekkürler = Shukrani (şükran), ahsante sana
Erkek – Kadın = Baba - Mama

Ngorongoro’da bir tuvalet.:)

Afrika’da karayoluyla tek katlı barakaların çevrelediği köylerden geçerken gözünüz devamlı rengârenk insanlarda kalıyor. Doğal olarak bazen dayanamayıp, inip, aralarına karışıyorsunuz. Yapışkan Sultanahmet satıcılarına benzeyen birkaç genç dışında size ilişen de pek olmuyor.

Arusha-Ngorongoro yolu üzerindeki bir köy. Biraz ileride, kalabalık toplanmış, bir buldozerin yol yapımı için evleri yıkışını seyrediyordu. Ne tek bir protesto, ne ağlayanlar, ne TV yayın ekipleri, ne de tutuklanan insanlar… Sadece sakin sakin seyreden, ihtiyarı, genci, onlarca insan…

Arusha yolu üzerinde, öğretmenleri eşliğinde okuldan gelen öğrenci grubu arasında pervasızca poz veren bir kız...

“Kara kaçan” eşliğinde yürüyen Masai’ler...

Ngorongoro Krateri

Tanzanya’nın kuzeyinde yer alan Ngorongoro Krateri (telaffuz ederken baştaki “n” harfi okunmuyor) 260 km2’lik bir alana yayılıyor ve denizden 2.300 m yükseklikte. Bu çevresi dağlarla çevrili, 610 m derinlikteki kraterin sarı renkli otlaklarında, jeeplerle vahşi doğayı keşfederken Afrika’nın büyüsünü (ve toz-toprağını) iliklerinde hissediyor insan…

Yerel bir okul öğrencileri açık hava müzesini ziyaret ederken yavru fil ailesinin koruması altında ilerliyor...

Ngorongoro 25.000 büyük memeliye ev sahipliği yapıyor. Bu memelilerden biri de Thomson Ceylanı.

İsmini gezgin Joseph Thomson’dan alan “Tommy”, Afrika’nın yüksek platolarındaki uçsuz bucaksız çayırlarında, yani “savana”larda yaşayan bir ceylan türü. 60-90 sm yüksekliğinde, 13-16 kg ağırlığındaki Tommy’nin en ayırdedici özelliği yanlamasına siyah bir şeride sahip olması.

Zebra ve Afrika antiloplarıyla iyi anlaşan, saatte 80 km’ye ulaşabilen Thomson ceylanlarının en büyük düşmanları ise, başta çita olmak üzere büyük kediler. Kısa mesafede dünya rekortmeni çitaya karşılık, Tommy uzun takiplerdeki performansı ve ani dönüşlerdeki görece üstünlüğü ile en büyük düşmanından kaçabiliyor. Yine de, bu özellikler, yavruların yarısının ergenliğe ulaşmadan büyük kedilere yem olmasını engelleyemiyor.

Zebralar kendi aralarında yüz mimikleri ve seslerle iletişim kurar, sık sık koklaşır ve birbirlerini kaşırlar. Anne zebralar 12-14 aylık bir gebelikten sonra tek bir yavru dünyaya getirir. Yavru doğrumdan 20 dakika sonra koşmaya başlar ve annesinin yanından ayrılmaz.

Ngorongoro’nun batı yakasındaki terastan günbatımı. Bu görsel şölenin sonuna doğru ay gökyüzünde belirmeye başlamıştı...

Tahran

2009-07-01T14:53:00.005+03:00

Tahran 13 milyon nüfusu ile klasik bir başkent, yani sevimsiz.. Zaten buraya gelir gelmez, önce her yerde yediğimiz kıpkırmızı dometeslerin rengi ve tadı değişiyor ve etraf sanki daha bakımsız, daha pis. Bir de Tahran’ın trafiği İstanbul’unkine rahmet okutacak cinsten, üstüne üstelik şehrin birde 65 km uzunluğunda bir metro sistemi varmış, bir de olmasa ne olacakmış ki…

Tahran’ın bir yönünde karla kaplı Elbruz dağları var. O kısma doğru olan taraf şehrin zengin ve dediklerine görede kurtarılmış bölgesi. Orada insanlar daha bir rahat yaşıyorlarmış.Elbruz dağlarının görüntüsünü Azer Nefisi’nin kaleminden daha önce okumuştum. Ünlü eseri Tahran’da Lolita Okumak’ta odasının penceresinden görünen bu dağların görüntüsünden keyifle bahseder. Şehrin bu kısmından geçerken Elbruz dağlarının görüntüsüne bakarak, onun bir zamanlar kızları ile buluşup devrimin yasakladığı kitapları okudukları dairesini sanki hemen buluverecekmişim gibi geliyor.

Şehirdeki ilk durağımız Sadabat Sarayı’da bu bölgede bulunuyor. Asıl Saray, şehirdeki Gülistan Sarayı ve burası Baba Şah döneminde yazlık saray olarak inşa edilmiş ancak son Şah ve ailesi daha çok burada oturmuş. Burası tek bir bina değil, altı ayrı binadan oluşan bir kompleks. Şah ve ailesinin debdebeli yaşamına göre aslında mütevazi bir konut. Hatta saray bile demek yanlış olabilir, belki daha doğru bir kelime, büyük bir konak. İçerideki bir odada hala Şah ve Farah Diba’nın giysileri sergileniyor. Salonlardaki halıların büyüklüğü ve ihtişamı ise kayda değer. Ama Şah’ın megaloman kişiliğini gösteren ise bu mütevazi sarayın tam önüne diktirdiği dev heykeli. Ancak devrimden sonra bu heykeli tam çizmelerin üzerinden kesmişler. Bugün ise iki tane kocaman bronz çizme, turistlere bol bol poz vermek için fon imkanı sağlıyor.

Tahran’daki tek günümüz tam bir müzeler turu oluyor. Tarihi kalıntıların ve buluntuların sergilendiği Rıza Abbasi Müzesi ve Arkeoloji Müzesi. Bir zamanlar Mısır Konsolosluğu olarakta kullanılmış zarif bir binada hizmet vermekte olan Cam Eserler Müzesi. Küçük ve kesinlikle çok hoş bir müze.

Ama tüm müzelerin içinde bir tanesi var ki, başka herhangi bir yerde görebilmek mümkün değil. İran Merkez Bankasının büyük bir kasa dairesinde bulunan Mücevher Müzesi. Günde sadece iki saat açık olduğu ve tüm turistlerde orada olduğu için , içeri girebilmek için yağan yağmurun altında bayağı bir süre kuyrukta bekliyoruz. İçerideki mücevherlerin bolluğu, taşların iriliği ise inanılır gibi değil. Buradaki parçalar Sasani imparatorluğu zamanından beri toplanmaya başlamış ve devlet hazinesi olarak kabul ediliyor. Önce dünyanın dört bir tarafından değerli taşlar toplanır, sonrada ustalar çağrılarak mücevherler yaptırılırmış.

İlk envanter Kaçarlar döneminde yapılmış ve devrimden sonra yapılan sayımlara göre Şah ve ailesinin ülke dışına herhangi bir şey çıkarmadığı söyleniyor. İçerideki elmasların, yakutların, incilerin, zümrütlerin, turkuazların bolluğunu anlatmaya sanırım kelimelerim yetmez. Bir gün eğer yolunuz Tahran’a düşerse gitmeniz, ve yüzyıllar içinde İran halkının parasının nerelere harcandığı görmeniz gerek.İçeride fotoğraf çekmek yasak olduğu için buraya koyduğum resimler, müzede satılan katalog’dan. Yaşı Şah dönemini hatırlayacak kadar büyük olanlar, bu parçaların kimini eminim ki hatırlıcaktır…

Böylelikle İran yolculuğunun da sonuna geldik. Yollar tabi ki tükenmedi, buradan yaz sıcağına yakışır bir ülkeye Tanzanya’ya doğru yola çıkacağız..

Nakş-ı Cihan - İsfahan

2009-06-26T21:50:00.003+03:00

İşte İsfahan’ı İsfahan yapan yer bence burası. Devrimden sonra anlamsız bir biçimde adı İmam Meydanı ‘na çevrilse de, burası ‘Nakş-ı Cihan’ yani ‘Dünya’nın resmi’. Yapanlar, yaptıranlar ise imam’lar değil, Şah Abbas ve döneminin sanatçıları.

Nakş-ı Cihan Pekin’deki Tianenmen meydanından sonra dünyanın ikinci büyük meydanı. Ancak çevresi bina ile sınırlandırılmış meydan olarak dünya birinciliğini kimseye kaptırmamış. Ölçüleri 560 X 160. 1,5 km’ye ulaşan çevresinde 1000’den fazla dükkan bulunuyor. Anlayacağınız alışveriş meraklıları için tam bir cennet.

Meydanın orta bölümündeki havuz hariç, tamamı park olarak düzenlenmiş. Geceleri tıngır mıngır faytonlarla etrafında tur atabiliyorsunuz.

Meydandaki görkemli binalardan biri kapısının Hz. Ali’nin türbesinden geldiği rivayet olunan Ali Kapı. Burası tabi ki sadece bir kapı değil, Şah Abbas’ın gününün büyük bir bölümünü geçirdiği, konuklarını kabul ettiği bir yapı. Terasından görülen Nakş-ı Cihan görüntüsü bir harika. Bir başka harikası da duvar ve tavan süslemeleri ama ben bir de çinilerle süslü merdivenlerini çok sevdim.

Ali Kapı’nın tam karşısındaki bina Şeyh Lütfullah Cami. Lübnan’lı bir ulema olan şeyhin buraya gelişi sebebiyle yapılmış. Bu caminin ne avlusu var ne de minaresi. Zamanında sarayın hanımlarına ait bir cami olduğu da söyleniyor. Tam karşısındaki Ali Kapı’dan bir tünel aracılığı ile, kimselere görünmeden buraya ulaşabilen hanımlar, burada ders alırlarmış.

Meydandaki bir diğer büyük yapıda Şah Abbas Cami, ancak adı yine bence talihsiz bir kararla İmam Cami olarak değiştirilmiş. İslam dünyasının mimari şaheserlerinden ve Safevi İmparatorluğunun mücevheri olan caminin yapımına 1602 yılında başlanmış. Kubbesi minarelerinden daha yüksek. Giriş kapısının yüksekliği ise tam 40 metre. Caminin adeta her bir santimetrekaresi çini ile kaplı. İç mekanlarda uzun uzun dolaşıyorum, hissettiklerim ise büyük mekanların ve çinilerdeki sayısız renk ve desenlerin verdiği sarhoşluk….

Meydandaki binaları gezdikten sonra, artık kendinize izin verebilirsiniz: Alışveriş zamanı. Dedim ya meydanın etrafında 1000’den fazla dükkan sizi bekliyor.. Eğer bunlar bana yetmez diyorsanız Şah Abbas Cami’nin karşısındaki kapıdan kafanızı bir uzatıverin. Burası İsfahan Çarşısının girişi. En müşkülpesent alışveriş canavarlarının bile ruhuna iyi gelebilecek bir yer burası. Uzunluğu …. Sıkı durun tam 6 km.. Tamamını gezdin mi derseniz, cevabım maalesef hayır, kısıtlı zamanlar sebebim..

Ama şimdi bir dileğim var. THY Tahran ve Meşhed’e direkt uçuyor. Ah! bir de araya İsfahan’ı eklesede, şöyle uzun bir hafta sonu ayarlayıp, zamanı da ağırdan alıp şehiri, keyfini çıkarta çıkarta bir daha gezsek, kilometrelerce uzun çarşılarında kaybolsak,sonra başka zamanların hayalleri arasında dolaşırken, tıpkı yıllardır hasreti çekilmiş bir dost gibi, yüzyıllar öncesi rengi verilmiş bir çininin desenlerinde yine dönüp kendimizi buluversek…

İsfahan - 2

2009-06-21T12:16:00.005+03:00

İsfahan’da 17. yüzyılda Safevi hükümdarı Hüseyin tarafından inşa ettirilen bir kervansaray’da kalıyoruz. Abbasi Oteli. Odaların duvarları nakışlarla, aynalarla süslenmiş. Küçük aynalardan yankılanan renkler, sizi anında alıp bambaşka zamanlara götürüveriyor. Ortasındaki görkemli avludaki bahçe, sizi dışarılara göndermemek için elinden geleni yapıyor. Çaylar güzel, muhabbet güzel ama oturmak olmaz, görülecek daha çok yer var.

Şehirde bir başka sabaha Colfa semtinde başlıyoruz. Daha çok Ermenilerin yaşadığı ve ünlü Vank katedralinin bulunduğu semt. 17. yüzyılda Şah Abbas döneminde ticareti geliştirmek amacıyla Hristiyanların yerleştirildiği, onlara vergi indirimleri ve din özgürlüğü verilen bir bölge. Her yıl binlerce turistin ziyaret ettiği ve Colfa’nın merkezinde bulunan Vank Katedrali’nin kapısında sabah sabah nur topu gibi bir afiş karşılıyor bizi. Sözde soykırımı protesto ediyorlar. Grubumuzun bir kısmı bunu protesto ederek içeriye girmiyor. Bense protestomu, İran’daki rejimi çok seven, özenen, onu dost belleyen ama yine de bu afişi oradan indirtemeyen bizim siyasilerimize yaparak, kiliseye giriyorum. İçeride yaptıkları müzede küçük bir soykırım bölümü de var.

Kilisenin yapımına 1602 yılında başlanıp, 1683 yılında bitirilmiş. Şu anda 5000 civarı Ermeni’nin yaşadığı İran’daki en büyük Ermeni kilisesi. İçi son derece canlı renklerle yapılmış ikonalarla kaplı. Ancak bu süslemelerde büyük ölçüde yabancı etkisi olduğu düşünülüyor. Yüz tasvirleri batılı insanların benzeri, dolayısıyla bunları 17 yüzyılda burada yaşayan Hollandalı ve İtalyan sanatçıların, ya da onların yanında çalışan Ermeni ustaların yaptığı düşünülüyor. Kilisenin içerisinde fotoğraf çekilmesi yasak. Kapıdaki afiş sinir bozucu, ama resimler de kesinlikle görülmesi gereken cinsten. Eğer bir gün yolunuz düşerse kararı siz verirsiniz artık…

İsfahan’da gördüğüm bir güzel yapı da güvercin kulesi. Halen içinde güvercinlerin beslendiği, gübrelerinin toplanıp tarımda kullanıldığı bu güvercin apartmanları kesinlikle çok hoş yapılar. Ancak merdivenleri çıkarken dikkat edin, o kımetli gübrelerini sizin üstünüzede bırakabilirler..

Şehirdeki bir diğer mücevher yapıda Çehel sütün yani 40 sütunlu saray. Ancak 1687 yılında Şah Abbas döneminde yaptırılan bu saraydaki sütunları 40’ı bulmak için boşu boşuna saymayın. Sadece 20 taneler, ama sarayın önündeki havuza vuran akisleriyle 40 tane oluyorlar. Yüksek çatı ve ahşap sütunlar sarayın girişinde gölgelikli bir eyvan oluşturuyor. Buradaki küçük havuzun etrafında Şah Abbas yabancı misafirlerini ağırlarmış, Sarayın iç kısmındaki duvarlar resimler ile süslenmiş ve tek kelime ile muhteşemler. Çaldıran Savaşı ve Yavuz Selim’in resmedildiği bir tablo bizim için oldukça anlamlı.

Uzun bir günün ardından sizleri henüz daha dolaştıramadığım Nakşı Cihan meydanının yanında bir kahveye giriyoruz. İnce uzun salonu haremlik ve selamlık olarak ayrılmış. Çay da nargile de bahane, burası bir başka alameti farika. Yıllar içinde toplanmış ve duvarlara asılmış binlerce obje arasında, huşu içinde keyifli zamanlar geçiriyorum.. Sıradan şeylerin müzesi gibi burası…Hele o cam altı resimler yok mu….Oldukça ihmal edilmiş, unutulmuş bu halk sanatın inanılmaz güzel örnekleri burada duvarlarda, tavanlarda asılı. Nakşı Cihan meydanının hemen yanında bulunan bu kahvenin ne adını biliyorum ne de adresini, ama umarım bir gün İsfahan’a yolunuz düşerse, orayı bulabilirsiniz..

İsfahan - 1

2009-06-16T13:02:00.006+03:00

Lafı aslında çokta fazla eveleyip gevelemeden söyleyeyim. İsfahan çok güzel bir şehir. Bir kere içinden Zayende nehri geçiyor. İçinden, sağından, solundan, kenarından suyla buluşmuş tüm kentler gibi hayat dolu. Çöllerle çevrili olmasına rağmen yemyeşil. Geçmişi, kentine büyük eserler kazandırmış ileri görüşlü yöneticilerle dolu. Hiç sıkılmadan günler geçirilebilecek bir şehir..

İsfahan'ı ,İsfahan yapan 17. Yüzyıl Safevi imparatoru Şah Abbas. O dönemde şehrin planını yapan ise Ali Ekber Isfahani. Bugünde halen aynı plan şehrin merkezinde kullanılıyor. Şehrin sloganı ise ‘İsfahan; nısf-ı Cihan’ yani ‘İsfahan; dünyanın yarısı’ 17.yüzyılda şehri ziyaret edip, dünyanın yarısı olduğuna kanaat getiren Fransız gezgin Regnier’in ağzından çıktığından beri yüzyıllardır söylenip durmakta.

İsfahan’daki ilk ziyaretimiz şehrin yaklaşık 40 dakika kadar dışında bulunan Bakran’daki Piri Bakran türbesine oluyor. Isfahan’ın yemyeşil parklarında dolaşmak yerine bu yıkık dökük yapıya gelmek başta canımı sıkmıyor desem yalan olur. Binanın dışı zamanın ve insanların hoyratlığı sonucu yavaş yavaş yıkılmış gibi. Kilitli kapısının açılması için evinden telefonla çağrılan bekçinin gelmesini bekliyoruz. Turistler tarafından pek az ziyaret edilen bir yer olduğu için bekçide sanki gelişimizden memnun. Kapı açılınca içinde gizlediği muhteşem stuco işçiliği ortaya çıkıyor. Stuco kurutularak sertleştirilen bir cins çamurun daha sonra ince yontu ile şekillendirilmesi işlemi. Güzelliği istiridyenin içinden çıkan inci gibi şaşırtıcı. Bunca yol gelmemize kesinlikle değiyor. 8. Yüzyılda binası, 14. Yüzyılda da süslemeleri yapılan türbe, zamanın saygın bir din bilimcisi Piri Bakran için yapılmış.

Bakran’dan sonra tekrar 12’deki sallanan minareler randevusuna yetişmek için hızla İsfahan’a dönüyoruz. Okuduklarımdan anladığım kadarıyla kente gelen hiçbir turistin kaçmayı beceremediği bir gösteri bu. İnsan tabii koca koca minarelerin zangır zangır sallanacağını beklediği için gitmeden edemiyor. Sallanan minareler aslında 14.yüzyıldan kalma bir türbe – Minar Jomban- Minarelerden birine bir adam çıkıp sallamaya başlıyor ve bir süre sonra diğeri de sallanmaya başlıyor. Minareye takılan zillerde çalmaya başladıktan kısa bir süre sonra gösteri sona eriyor. Meraklıları sadece turistler değil, etrafta bir sürü İran’lı da var. Zamanında mimarlarının depremlere dayanıklı olsun diye tasarladığı bu bina bakalım daha ne kadar insan eliyle yapılan depremlere dayanabilecek. Sallanan minareler beklentilerinizi ne kadar boşa çıkartsa da, İsfahan’ın Selçuklu döneminden kalma Ulu Cami’si büyüklük ile ilgili tüm beklentilerinizi kesinlikle karşılayacaktır. Selçuklu Sultanı Melikşah adına veziri Nizamül Mülk tarafından yaptırılan cami 20.000 m2 yüzölçümü ile İran’ın en büyük cami. Safeviler döneminde de çeşitli eklentiler yapılan cami, İran – Irak savaşı sırasında bombalanarak o sırada büyük hasar görmüş.

Caminin toplamında irili ufaklı 476 adet kubbe var. Tuğla işçiliği, devasa boyutları ve her biri diğerinden farklı desenli kubbeleri ile kesinlikle muhteşem. Bol bol fotoğraf çekiyorum. Güvercinler orta meydanda bulunan havuzuna konup konup kalkıyorlar. Etrafta namaz kılanlarda var, hemen onların yanına devrilip yatmış, öğle sıcağını derin bir uykuda geçirenlerde.
Daha sonra sokak aralarından yürüyerek ince uzun bir fabrika bacası gibi duran Ali Minare’ye gidiyoruz. Geç dönem Selçuklu eseri olan bu binanın kervanlara yol gösterici bir unsur olduğu düşünülüyor. Bir çeşit çöl feneri.

Bir süre sonra ne kadar güzel olursa olsun insan eski eserlerden, tarihten sıkılmaya başlıyor, bugüne dönmek, yaşama karışmak istiyor. Bunun içinde en güzel hedef Zayende nehrinin iki tarafında yer alan parklarda uzun bir yürüyüşe çıkmak. Ara sıra piknikçilerle sohbet etmek, nehrin üzerinde yer alan köprülerden geçmek, ayaklarında yer alan çayhanelerde oturup çay içmek.

İran’lı ailelerde bizim gibi piknik yapmaya çok meraklı. Tatil günü nehir etrafındaki yeşillikler tıklım tıklım dolu. Ama bizden çok büyük bir farkları var. Şehirlerini, kendilerini seviyorlar ve başkalarına karşı saygılılar. Toparlanıp gittiklerinde binlerce insan arkasında tek bir çöp parçası bile bırakmıyor. Evim Göztepe parkına çok yakın, yaz kış bunaldıkça bir koşu gidip park içinde bir tur atmak bana çok iyi geliyor. Havalar ısınmaya başladığında beri bir de bizim piknikçilerin halini görüyorum da içimden ağlamak geliyor. Sadece 2 m. uzağındaki kocaman çöp bidonu yerine bütün çöp poşetlerini, plastik bardağını, tabağını, çatal kaşığını, yarısı yenmiş meyvelerini, ve daha bilmem nelerini olduğu gibi bırakıp gönül rahatlığı ile evlerine dönebiliyorlar.

Zayende üzerinde 6 adet köprü var ama en güzelleri kesinlikle Siosepol ve Kacu. Otuzüç kemer anlamına gelen Siosepol 1602 yılından beri ayakta ve şehrin adeta simgesi gibi. Etrafı, ve ayaklarında yer alan çayhaneler tıklım tıklım neşeli insan kalabalıkları ile dolu. Uzun uzun parklarda yürüyorum, tek sıkıntım ise sıcak bir günde saçlarımın, ellerimin, kollarımın esen rüzgara yasaklı olması oluyor.

Daha Nakş-ı Cihan’a gitmedik , İsfahan’ın çarşılarında uzun uzun gezinmedik ama galiba bu yazıyı bugünlük Zayende kıyılarında noktalamalı. Devamı gelecek sefere olsun.

Mecuziler, Zerdüşt

2009-06-11T12:34:00.003+03:00

Mecuzilik yada Zerdüştçülük (Zoroastrianism) önemli bir kısıtlama ile olsa da, bugün halen İran’da uygulanmakta olan bir din. Yezd şehrinde 20-25 bin civarı takipçisi yaşıyor.

Zerdüşt MÖ 6 yüzyılda ortaya çıkan bir peygamber ve yaşadığı çok tanrılı dönemde, tanrılardan biri olan Ahura Mazda’yı ön plana çıkartarak ona yeni bir düzenleme getirir. Zerdüşt ile beraber tek tanrılı dinlere giden yolda çok önemli bir kapı açılmış olur ve bugün tek tanrılı dinlerde gördüğümüz pek çok kavram da bu kapıdan giriş yapar. Kıyamet günü, sırat köprüsü, iyilik, kötülük, yeniden doğum, melekler, cennet,cehennem vb…

Yezd’deki Mecuzi yapıları arasında en etkileyici olanı sessizlik kuleleri. Bulutlu ve kapalı bir sabah saatinde ziyarete gittiğimiz kulelerin giriş kapısını kapalı buluyoruz. Ama çare tükenmez misali biraz ilerde duvarların üzerinden atlayarak halen Mecuzilere ait olan araziye giriyoruz.

Mecuzilere göre insan bedeni isteyerek yada istemeyerek günaha ait olur. Günahkar olarak gömülmek ise toprağı kirletecektir. Mecuziler gömmeden önce, bedeni bu kulelerin tepesine götürürler ve rahibin yaptığı bir törenden sonra bedenin yenmesi için yabani kuşlara bırakırlardı. Kalan kemik ve parçalar daha sonra gömülürdü. Bedenin yenmesi ile günahlarında yendiğine inanıyorlar. Ancak İslam devriminden beri bu uygulama yasaklanmış durumda ve bugün ölen Mecuziler toprağa gömülüyorlar.

Kulelerden birine tırmanıyoruz. Kuleye doğru giden dik patika beni bir hayli zorluyor. Çok değil, daha 1978’den önce yapılan törenlerden birini hayal etmeye çalışıyorum. Tahtırevana konmuş cansız bir beden ve ağır ağır onu yukarı doğru taşıyan kalabalık. Ağlayanların, ağıt yakanların sesleri rüzgarla dört bir yana savrulmakta ve belkide bu sesleri duyan yırtıcı kuşlar gökyüzünde daireler çizmeye başlamışlar bile. Hayalden gerçeğe döndüğümde ise ortam bugünde hüzünlü ve kasvetli.

Kulelerin alt kısmında yer alan bugün terkedilmiş durumda olan binalar bir zamanlar cenaze törenlerinin düzenlendiği, yemeklerin pişirildiği yapılar. Biraz ilerisinde ise Mecuzilerin bugün gömüldüğü mezarlık bulunuyor.

Kule’nin tepesindeki avlu yüksek taş duvarlarla örülmüş ve tam orta yerde de yuvarlak büyükçe bir çukur. Cesetler oraya konurmuş. Kimi mekanların aradan yıllar geçse de, biriktirdikleri enerjiyi koruduğuna inanırım. Bunu pek çok yerde hissetim. Sessizlik kulesinin tepesinde hissettiğim ise sevdiklerini kaybetmişlerin geride bıraktığı derin hüzün ve tamamlanmamış işlerin, söylenmemiş sözlerin ağırlığı oluyor. Önce babam sonrada kaybettiğim tüm sevdiklerim birer birer aklıma geliyor.

Mecuzi inancına göre Zerdüşt iki yaşındayken onun ileride kendine tehlike olacağını anlayan bir büyücü tarafından tapınaktaki ateşe atılır. Onu arayan annesi tapınağa geldiğinde Zerdüşt’ü ateşin içinde oynarken bulur.

İşte bu ateşi yaşatmak için Mecuziler tapınaklarını yani Ateşgede’leri inşa ediyorlar. Amaç ateşi sonsuza kadar yaşatmak. Yexd’deki Ateşgede’de bir camın arkasında yanmakta olan ateşin 470 yılından beri sürmekte olduğu söyleniyor. Mecuziler ateşi rahatsız etmenin günah olduğuna inanıyorlar.

Tapınağın üzerindeki Fravahar figürü Mecuziliğin simgesi. Elindeki çember iyiliği, belindeki ise iyilik ve kötülüğün buluşmasını simgeliyor. Üst kanatlar düşünce, orta söz, alt kanatlar ise iş’i temsil ediyor. Kuyruk kötülüğü temsil ederken, sol tarafa doğru olan baston iyiliğe doğru adım atmayı, diğeri ise gerilemeyi, kötülüğe doğru gitmeyi simgeliyor.

Mecuzilik İran’da Sasaniler döneminde 350 yıla yakın devlet dini olarak kabul edilmiş. Müslümanlık bu topraklarda yayılmaya başlayınca Mecuzilerin bir kısmı Hindistan’a kaçıyor. Bugün Parsi olarak anılan 80.000 kişilik bir grubun Mumbai’de yaşadığı biliniyor.

Bu arada son bir not daha: Mecuzi inancına göre dünya tarihi her biri 3000 yıl sürecek dört döneme ayrılmıştır. Son dönem ise Zerdüşt’ün dünyaya gelmesi ile başlar. Bu kurama göre dünyanın sonu 2500 yıllarında gelecektir. Anlayacağınız Mayalar bize çok fazla zaman tanımamışken, Mecuzilere göre 500 yıla yakın bir süremiz daha var. Fırsat varken keyfini çıkartın..

İran'lı Civanlar : Zurhane

2009-06-05T13:10:00.005+03:00

Mavilimon’a yazdığım yazılar arasında iki tanesinin okunma sayısı diğerlerine göre açık ara önde gidiyor. Kübalı Seksi Kadınlar, ve Kemer’de Rus Kadınlar. Yazıların başlıklarından, okuyanların cinsiyetini tahmin etmek için alim olmaya gerek yok. Farkettim ki kendi hemcinslerimi oldukça çok ihmal etmişim. İşte bu açığı kapatmak için buyrun size İran’lı Civanlar….

İran’ın Zurhane’lerini sanırım ilk kez yıllar önce yabancı bir televizyon kanalında izlemiştim. Ünlü İran’lı güreşçilerin oralardan yetiştiğini anlatıyordu. Sesler ve görüntüler inanılmaz etkileyiciydi. Dolayısıyla rehberimiz Mustafa Bey Yezd’de bir gece bizi Zurhane’ye götüreceğini söylediği zaman aklıma gelen görüntüler yıllar öncesinin o televizyon programından oldu. Binadan içeri girer girmez o görüntülerin neredeyse tıpatıp aynısını görmek ise başlıbaşına bir şaşkınlık. Ancak televizyonun bizlere ulaştırmayı başaramadığı bir şey vardı ki, insanı daha içeri girer girmez çarpıyordu. Kokular…Girişte ziyaretçilerin çıkardığı ayakkabılardan ve antreman yapmakta olan civanlar’dan gelen ter kokusu hakikaten burnunun direğini anında nakavt ediyordu.

Geleneksel spor klüpleri olan Zurhanelerin geçmişi İran’ın İslam öncesi dönemine dayanıyor. Pers imparatorluğunun İslam orduları tarafından yıkılmasından sonra, geleneksel sporlarınını açık alanda yapamayan Persli atletler ve savaşçılar, çalışmalarını sürdürmek için özel evlerde ya da salonlarda toplanmaya başlıyorlar. Bir şekilde göz önünden çekilerek, yer altına çekilen bu spor faaliyeti zaman içinde İslam ile uzlaşarak halka açık kendi kapalı alanlarını oluşturmaya başlıyorlar..

Zurhanelerin mimarisi ise o zamandan bu zaman çok fazla değişiklik göstermiyor. Tavanda tek bir açıklığı olan koni biçimli yapılarda, antreman yapılan yer zeminin aşağısında yer alan bir daire yada sekizgen şekilli bir oyuk. Seyirciler zeminin etrafına sıralanmış sandalyelerde yada yerdeki halılarda oturuken, sporcular çalışmalarının çok büyük bir kısmını bu oyuğun içinde yapıyorlar. Bir de seyircilerden biraz daha yüksek bir yerde oturan mürşid adı verilen müzisyenler var ki onlarda çaldıkları tefler ve okudukları dualar ve şiirlerle atletlere adeta tempo veriyorlar. Teflerden çıkan sesler insanı transa sokma özelliğinden olsa gerek şamanların davullarını hatırlatıyor bana. Bu sesleri aşağıdaki küçük filmde duyabilirsiniz.

Zurhanelerde yapılan hareketler ve kullanılan aletler İran’ın her yerinde aynı. Ancak kimileri Şii inancını kendine rehber edinirken kimileride daha milliyetçi bir ideoloji çizgisinde çalışmalarını sürdürüyorlar. Dinsel odaklı olanlar dualar ve İmam Ali’yi yücelten şiirler seçerken, milliyetçi çizgide olanlarda ise İran’ın ulusal destanı şahnameden parçalar okunurmuş.

İster dinsel,ister de milliyetçi çizgide olsun Zurhanelerde her bir harekete peygamber ve ailesinin adını anarak başlanıyor. Hareketler daha çok dayanıklılık, ve ağırlık kaldırmaya yönelik. Benim izlediğim bir saatlik antremanda tek ayak üzerinde zıplayarak hızlı bir şekilde sürekli kendi etrafında dönme ve Zurhanenin alameti farikası boy boy lobutları çevirme en çok tekrarlanan çalışmalar oldu.

Zurhanedeki sporcularda dört farklı rütbe mevcut. Yeni başlayan ve eğitimi bir pehlivana emanet edilenler nuvçeh, ilerlemiş olanlar nuvkaşte ve üçüncü sırada da pehlivanlar var. En üstte ise antreman programını da düzenleyen pehlivanların lideri pehlivan-ı pehlivan.

İran’da yüzyıllardır sürmekte olan bir geleneğe birinci elden tanık olmak, İran seyahatimin kesinlikle en güzel anlarından biriydi. Eğer bir gün yolunuz düşerse kesinlikle tavsiye ederim.

YEZD

2009-05-31T14:00:00.007+03:00

Şiraz’dan İran’ın orta kısımlarında bulunan Yezd kentine otobüs yolculuğu neredeyse bütün gün sürüyor. Otobüsün camından akıp giden manzara inanılmaz tekdüze. Bütünlüğü sadece üzerindeki karayolu tarafından bozulmuş kuru ovalarda saatler boyu ilerliyoruz. Yapacak fazla bir şey yok. Kah okuyorum, kah müzik dinliyorum ama zaman daha çok uyuklamakla
geçiyor.

Günün ortalarında bir yerde, eski bir buz evinde durunca, yapacak bir şeyler çıktığı için seviniyorum. Buzdolaplarının kullanılmadığı dönemlerde dağlardan getirdikleri karları, buzları uzun dönem bu ters döndürülmüş dondurma külahına benzeyen yapılarda saklarlarmış.

Yezd ipek yolu üzerindeki İran çöllerinde çok önemli bir ara istasyon ve MÖ 700 yılından beri varlığı biliniyor. Şehir aynı zamanda İslamiyet öncesi dönemde Zerdüşt topluluğunun merkezi konumundaymış. Kentte bugün de 20-25 bin kadar Mecuzi yaşıyor ama onlar ve Mecuzilere ait binalar bir sonraki yazının konusu olsun. Çölün ortasında yer alan bu kentin en büyük başarısı ise tarih içinde su teknolojisini oluşturmuş olması. Son zamanlara kadar kentin suyu dağlardan, kente özgü, yer yer 45 km uzunluğundaki yer altı kanallarından sağlanıyormuş.

Yezd’deki en güzel görünümlü binalardan biri şehir merkezindeki Emir Çakmak. Burası Şii kültüründe çok önemli bir yer tutan Aşura günü kutlamalarının merkezi. Emir Çakmak ise bu oyunların seyredildiği bir çeşit tiyatro cephesi. Hz Hüseyin’in Kerbela’da şehit edildiği hicri takvime göre Muharrem ayının 10. günü Şiilerce matem günü kabul ediliyor ve çok büyük taziye törenleri düzenleniyor. Hz Hüseyin’in şehit edilişini sergileyen oyunlar ve zincirlerle sırtlarını döverek Hüseyin’e ağlayan insanlar bu törenlerin programında.

Yezd’deki Cuma camisi 12.yüzyılda burada bulunan bir ateş tapınağının yerine 14. yüzyılda yapılmış. Dış kapısındaki minareler İran’daki en yüksek minareler. Camideki mozaikler inanılmaz güzel, her biri adeta bir tablo gibi. Ama yapının asıl mücevheri 14.yüzyıldan kalma kapısı. Dayanamayarak uzun uzun dokunuyorum. Bu huyum benim için geçen yüzyıllara dokunmak gibi bir şey, vazgeçemiyorum.

Yezd’de tartışmasız en keyifli zaman eski kentin çarşıları ve kerpiç binalı sokaklarında geçiyor. Bir zamanlar Marco Polo’nun da buralarda dolandığı ve onun gördüklerinden çok da farklı bir şeyler görmediğimi düşünmek ise işin heyecanlı kısmı.

Çocuklar ise dünyanın her yerinde olduğu gibi fotoğraf çektirmeye çok meraklı.Son derece meraklı ve sıcakkanlılar.

İran’a gitmişken küçücükte olsa bir İran halısı almadan dönmek olmaz kararımı Yezd’in çarşılarında dolanırken yerine getiriyorum. Türkiye’de döne dolaşa arayıp bir türlü bulamadığım hayalimdeki kare biçimli halıyı burada buluyorum. Halı’dan pek anlamam ama milliyetçiliği bir kenara bırakıp, bizimkilerin yanında İran halısının hakkınıda vermek gerek. Harikalar, incecikler ve de ucuzlar…

Persepolis

2009-05-25T14:43:00.004+03:00

Şiraz’ın 70 km dışında yer alan ve yıllardır adını duyduğum Persepolis’i nedendir bilmem hep çok büyük ve görkemli bir Roma şehri zannederdim, hani şu Suriye’deki Palmyra’ya benzeyen bir şey. Dolayısıyla O’nu ilk gördüğümde yaşadığım hayal kırıklığının büyüklüğü beraberinde cehaletimin boyutlarını da ortaya çıkardı.

Meğerse sonundaki Grekçe şehir anlamına gelen polis sözcüğüne çok fazla aldanmamak lazımmış çünkü burası gerçekte bir şehir değil Ahameniş Krallığının öncelikle nevruz şenliklerini kutlamak için inşa ettikleri bir tören alanı ve toplantı yeri imiş.

Buradaki kraliyet binaları, tören salonları, hazine, depolar ve ahırlardan oluşan binalar topluluğunun yapımına MÖ 515’lede başlanmış. MÖ 331 yılındaki yıkımına kadar da her gelen hükümdar buraya eklemeler yapmayı sürdürmüş.

Mezarı hemen yakındaki Pasargat’da bulunan Büyük Kuroş’un Nevruz’u kutlamak için büyük bir meydan kurma ve ortasında da saray kurma geleneğini burada başlattığı tahmin ediliyor. Hakikaten Persepolis’teki tüm yapılar dümdüz bir ovanın ortasına kondurulmuş gibi. O zamanlarki Nevruz kutlamaları için burada Pers kontrolündeki 22 ulus buluşurmuş. Saray kısmına bu ulusların temsilcileri sadece randevu alarak gelebilirken, diğerleri ise sarayın önünde uzanan büyük ovada çadırlarını kurarlarmış.

Yeni yıl anlamına gelen Nevruz’un izleri İran’da ortaya çıkan Mazdekçilik inancına kadar uzanır. Astrolojide de nevruz günü, aslan en tepedeyken, boğa artık gözden kaybolmaktadır. Dolayısı ile nevruz hep boğayı yiyen aslan figürü ile simgelenir. Nevruz kutlamaları o zamanlarda şimdikine benzer şekilde yapılır ve aile ocağı, doğruluk, dürüstlük, ışık, temizlik ve temizlenmeyi simgeleyen ateşin üzerinden atlanırmış.

Burada kalan kalıntılar bir zamanlar burasının gerçekten harika ve çok büyük bir saray kompleksi olduğunu gösteriyor. Kalabilen kabartmalar ve sütun başları tüm görkemi gösteriyor. Kalan kabartmaların en güzeli ise, krala hediye sunmaya gelen 22 ulusun temsilcilerinin adeta tek tek resmedildiği büyük duvar panosu.

Şehrin yıkımına yol açan yangının sanığı tarih kitaplarında Büyük İskender’dir ancak bu biraz kuşkuludur. İskender’den çok sonra yaşamış olan İran milli destanı Şehname’nin yazarı Firdevsi, İskender’i Pers imparatorluğunun varisi ilan ederken, İskender’in de annesinin Pers olduğunu söylediği biliniyor.Yakmış mıdır yoksa şehir onun dönemine denk düşen bir yangınla mı tarihten silinmiştir çok kesin değildir.

Persepolis 20 yüzyılda bir kez daha büyük bir toplantı ile dünyanın gündemine oturur. Şah Rıza Pehlevi monarşinin İran’daki 2500. yılını kutlamak için 12 -16 Ekim 1971 tarihleri arasında burada görkemli bir toplantı düzenledi. Törenler için Persepolis’in önündeki geniş düzlüğe son derece lüks çadırlar kuruldu, bölge ağaçlandırıldı. Yemeklerin hazırlanması için Paris’in ünlü lokantası Maxim ile anlaşıldı. Maxim bu iş için Paris’teki lokantasını iki haftalığına kapattı. Çalışanların üniformaları Lanvin modaevinden alınırken, yemek takımları Limoges olarak seçildi. 250 adet kırmızı Mercedes Limuzin misafirleri karşılamak için hazırlandı.

Gala yemeği Farah Diba’nın doğum günü olan 14 Ekim’de yapıldı. Türkiye’yi Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay’ın temsil ettiği yemeğe katılan 600 misafirden 60 tanesini devlet başkanları ve kraliyet aileleri üyeleri oluşturuyordu. 5.5 saatten fazla sürerek, modern tarihteki en uzun süren resmi yemek ünvanı ile Guiness rekorlar kitabına giren ve 22 milyon dolara mal olduğu düşünülen davet şampanya ve imparator havyarı ile doldurulmuş bıldırcın yumurtası ile başladı. Soslu ıstakoz mus, trüf mantarlı kuzu ızgara, 50 adet kızartılmış tavus kuşu ile devam etti. Tatlı olarak, vintage 1959 Dom Perignon pembe şampanya eşliğinde kremalı taze porto inciri tatlısı geldi, yemek kahve ve yanında konyakla son buldu. Resmi rakamlar tüm törenlerde harcanan miktarı 17 milyon dolar belirtirken, gayrı resmi rakamlar 200 milyon dolar gibi inanılmaz bir rakamı telafuz ediyordu.

Kutlamalar tahmin edilebileceği gibi o sıralar sürgünde bulunan Ayetullah Humeyni için kolay bir hedef tahtası oldu. Persepolis, İslam devriminden sonra, temsil ettiği köhnemiş değerler nedeni ile mollar tarafından yıkılmak istendi ancak dönemin Fars eyaleti valisi halkı toplayarak bu yıkıma engel oldu. Persepolis bugün İran’ın en çok ziyaret edilen turistik bölgesi. Eski kentin yıkıntıları Pers imparatorluğunun görkemini simgelerken hemen önündeki düzlükte bulunan ve 1971 yılındaki kutlamalardan kalan paslanmış beyaz çadır direkleri bir dönemin bitişini simgeleyen son derece çarpıcı simgeler olarak tarihteki yerlerini koruyorlar.

2500 yıl kutlama fotoğrafları: www.sarafrazan.net

Hafız'ın Kabri

2009-05-20T13:32:00.005+03:00

Hafızın kabri olan bahçede bir gül varmış

Yeniden hergün açarmış kanayan rengiyle

Gece, bülbül ağaran vakte kadar ağlarmış

Eski Şiraz'ı hayal ettiren ahengiyle.

Ölüm asude bahar ülkesidir bir rinde;

Gönlü her yerde buhurdan gibi tüter

Ve serin serviler altında kalan kabrinde

Her seher bir gül açar,her gece bir bülbül öter.

Geçen yazımda İran'lı şairlerden o kadar bahsettikten sonra Yahya Kemal Beyatlı'nın unutulmaz şiiri Rindler'in Ölümü'nden bahsetmeden geçemedim. Beyatlı Şiraz'a kadar gidip Hafız'ın kabrindeki gülleri gördü mü bilmiyorum ama ben oradayken güller en güzel renkleriyle açmaya başlamışlardı.

Hafız bir gazelinde şöyle demiş:

Yolun kabrimize uğrarsa himmet (yardım, kayırma) dile,

Çünkü kabrimiz cihan rintlerinin (hoş görüsü geniş, açık yürekli,kalender) ziyaretgahı olacaktır.

İran'ın Şairleri

2009-05-15T15:30:00.002+03:00

İran şiire, şairine çok düşkün bir ülke… Onlar için özel mezarlıklar yaptırdıkları gibi, halkın hafızasına diline eserleri ile kazınmış olanları yemyeşil bahçeler içindeki zarif türbelerle onurlandırmışlar. Sonrasında bu türbeler de kıyılarda köşelerde unutulup kalmamışlar. Hepsi bakımlı, hepsinin ziyaretçileri sürekli.. Her daim dualara, şiirler de karışıyor..

Farsçanın bir de bana göre çok hoş bir özelliği var. Günlük yaşamda kullanılırken, kulağa gelen seslerde çok rahatsız edici inişleri çıkışları olmasa da, dinleyen için çok özelliği ya da müziği olan bir dil değil. Belki de şairlerinin becerilerindendir ama şiir olup okunmaya başladımı adeta sizi anında yakalayıp, bir daha da bırakmayan bir senfoniye dönüşüveriyor. Hiçbir şey anlamasanızda, takılıp kalıveriyorsunuz.

Burada paylaşmak istediklerim İran’da benim ziyeret ettiğim şairler:

FİRDEVSİ

10. yüzyılda yaşayan İran’ın ulusal destanı Şehname’nin yazarı. Türbesi Tus şehrinde. 35 yılda tamamlanan ve 60 bin beyitten oluşan eser gelip geçici bir dünyada insanın her zaman iyiye, güzele doğru yönelmesi gerektiği gibi ahlaksal öğütler verir, toplum yaşamına ilişkin görüşlerini aktarır. Müslüman olmaktan çok İran’lı olmanın önemini aktarır.

ATTAR

Mezarı Nişabur’da bulunan şair ve düşünür 1142-1220 yılları arasında yaşamıştır. 11. yüzyıl İran insanının aydınlanma çağıdır ve Attar gibi insanlar düşünceleri masallaştırıp halk tabakasına yayan insanlardır. En önemli eseri Mantıkut Tayr’da Tanrı’yı arayan kişinin bütün evreni dolaştıktan sonra da, onu ancak kendi içinde bulabileceğini anlatır.

Attra ayrıca Mevlana’nın fikir babası olarak da kabul edilir. Mevlana’nın babası Bahaeddin Veled Belh’den ayrıldıktan sonra Nişabur’dan geçerken Attar ile tanışır, öğretilerini öğrenir. Attar ise babasının yanındaki küçük çocuğun bir gün ulu bir insan olacağını söylemiştir.

ÖMER HAYYAM

1048-1122’de Nişabur’da yaşayan şair, matematikçi ve astronom olan bu insan için ne söylenebilir ki… 1962’de yapılan türbesi kimine göre bir rasathane, kimine görede ters çevrilmiş bir şarap kadehini simgeler.

Hayyam şeriata ve öbür dünyaya kuşku ile yaklaşır, dinlerin kesinliğini ciddiye almaz ve insanın cehaleti ve güçsüzlüğü karşısında kaygılanır. Zihnini kurcalayan sorulara doyurucu yanıtlar bulamadığı için maddi dünyanın geçici ve tensel güzelliklerinin tadını çıkarır. Benim için yazdıkları ile zamansız olan bir şairdir. Söylermisiniz bugün de burada olsaydı, farklı bir şey mi söylerdi?

İçin temiz olmadıktan sonra,
Hacı hoca olmuşsun kaç para!
Hırka, tesbih,post,seccade güzel
Ama tanrı hiç kanar mı bunlara?

./.

İki günde bir somun geçiyorsa eline
Soğuk suyu da olursa bir kırık testide,
Niçin kendinden kötüsüne kul olur insan?
Ne diye girer ahlaksızın hizmetine?

./.

Kim demiş haram nedir bilmez Hayyam,
Ben haramı helali karıştırmam.
Seninle içtiğim şarap helaldir,
Sensiz içtiğim su bile haram.

./.

Bir elde yakut kadeh,bir elde yar kakülü
Oturup bir çimende sade aşkı anayım.
İçeyim yudum yudum boş vereyim feleğe
Şu hayat badesinden mest olup kanayım.

SADİ

1213-1291 yılları arasında yaşayan ve türbesi Şiraz’da bulunan Sadi, kalsik İran edebiyatının en büyük şairlerinden biridir. En tanınmış eserleri Bostan ve Gülistan’dır. Sadi’nin inancına göre, Kainatta her şey kendine mahsus bir dille, gönül erlerine, arif ve hakim insanlara hitap eder.

Tanrı eri cennet,renk koku istemez
Hatta hoş çehre ve güzel huy istemez,
Onlar eşsiz sevgiliye tutkundurlar
Aşıklara yardan başkası gerekmez

./.

Yazık müzik şevki yoksa o gönüle,
O bir taşsa aşk işlemez ki derine
Aşka yabancı isen musiki haramdır,
Ateş gerekir kalbe duman yerine.

./.

Artık dilberlere bakmayayım dedim,
Kulaklarımı tıkamayı yeğledim.
Baktım ki bunlar hiç bana göre değil,
Sonra tövbe etmemeye yemin ettim.

HAFIZ

1325-1389 yıllarında Şiraz’da yaşayan Hafız, Osmanlı divan şiirini büyük ölçüde etkilemiştir. Hafız’ın şiirlerinde Şiraz’daki yaşamdan ayrıntılar, devlet büyüklerinin yaşamlarına ilişkin bilgiler, tarihsel olaylar yer alır. Yaşamına yön veren düşüncelerden biride tasavvuftur. Hafız’a göre insan mutlu olmak için yaşamalı, bunun içinde ölçülü davranmayı ve diğer insanlarla iyi geçinmeyi başarmalıdır. Sevgi belli bir güzele bağlanmayı değil, yaşamın bütününü içermelidir.

Gam yok su kıyısına şarapla gitmek gerek.
Ömrümüz, gül gibi, sade on günden ibaret.
Bu kısacık ömürde dudağımız gülümser,
Yüzümüzün ter-ü taze olması gerek.

./.

Dünyanın devleti hiç değmez sitem çekmeye,
Ne de sarhoşluğun lezzeti, elem çekmeye!
Cihanın yetmiş yıllık doyurucu neşesi,
Değer mi hiç dünyada yedi gün gam çekmeğe.

Şiraz - 2

2009-05-11T13:56:00.004+03:00

Şiraz’da pırıl pırıl güneşin parladığı bir sabaha İrem yani Cennet Bahçesinde başladık. Herkesin kendi cennetini de, cehennemini de bu dünyada yaratma yeteneği olduğuna inanırım. 1823 yılında Nasreddin Şah’da işte burada kendi cennetini yaratmaya çalışmış. İran bahçe düzenleme sanatı dünyaca ünlü ve burası belkide bunun en güzel örneklerinden biri. Nasreddin Şah önce bahçenin tartışmasız mücevheri olan malikaneyi yaptırır, sonrada önündeki bahçeleri. Bahçe cağar bağ, yani dörde bölünmüş düzende. Su kanalları bahçenin ortasında haç şekline gelerek bahçeyi dörde bölüyor.

Malikane’yi süsleyen çinilerde ise İran İslam Cumhuriyeti’nden çok farklı bir İran’ın izlerini bulabilmek şaşırtıcı. Ben, malikanenin önündeki havuza düşen renklerinde, başka zamanların seslerini ararken, bahçe bir anda çocuk sesleri ile doluveriyor. Okulları ile geziye gelmişler. Çocuklar her yerde çocuk, kıpır kıpırlar ve fotoğraf çektirmeye bayılıyorlar. Ana okulunda kız erkek beraber okuyabiliyorken, sonrasında eğitim sistemi aman ne olu ne olmaz diye cinsleri farklı sınıflara koyuyormuş. Ana okulundaki minik prenseslere bakıyorum. Daha henüz onların başının bağlanma zamanları gelmemiş ama kimileri yinede bir başörtüsünü acemice kafalarında tutmaya çalışıyorlar.

İran, Türkiye, Orta Doğu…. Bizler aslında topraklarında bir zamanlar ana tanrıçaların dolu dizgin hüküm sürdüğü ülkelerin çocuklarıyız. Nasıl olmuşta kaybetmişiz bütün gücümüzü. Onurlandırılmak, korunmak adına kıyılara, köşelere, karanlıklara atılıp yok sayılmışız ve zaman aktıkça bir zamanlarki o eşsiz gücümüzü unutup kabullenmişiz ve bu kabullenmeyi de erdem saymışız. Bu zor soruların yanıtlarının belki artık DNA’larımızdan bile silinmiş olabileceği gerçeği o sabah cennet bahçesindeki, çocuk cıvıltılarına karışarak beni bir an derinden ürpertiyor.

Şiraz’da başka zamanların İran’ını bulabileceğiniz bir başka yerde Narencistan Sarayı. Adı ile uyumlu bahçesine girer girmez portakal çiçeklerinin kokusunu almaya başlıyorsunuz. Saray 1700-1800 lü yıllardan kalma, ancak tek bir yapı değil. Biz genellikle yabancı konukların ağırlandığı Zinat El Moluk malikanesini geziyoruz. Bahçenin bir yanında üstü kapalı şadırvan biçimli bir bölüm, karşısında ise içi aynalarla süslü,büyük camlı ama kapalı bir köşk. Sarayın bu kısmının altınada çok hoş bir balmumu heykel müzesi yapmışlar.İran’ın renkli tarihinden kişileri burada görmek mümkün.

Şiraz’da zamanı Hafız’ın ve Sadi’nin türbelerinde, sokaklarında, çarşılarında hovardaca tükettikten sonra son akşam yemeği için rehberimiz Mustafa Bey bizi genellikle Şiraz’lı ailelerin gittiği Sufi lokantasına götürüyor. İran mutfağı genellikle kebablardan oluşuyor. Cüci(tavuk) kebab, şiş kebab, bahtiyari (karışık) kebab sofraların mutlakları. Yanında da ortaya gelen koca bir tabak çoğu kez safranla süslenmiş muhteşem pilav. Önden çorba, salata ve yoğurt neredeyse standart. Kebabı çok sevmeme rağmen, öğle akşam kebab doğrusu biraz fazla geliyor. Ama İran mutfağında yemeğini çok sevmesemde patlıcan’a bademcan demelerine bayılıyorum.

Akşam yemekte canlı müzikte var. İran’da kadın şarkıcılar yasak ama uydu antenlerle yakaladıkları bizim Sibel Can, Ebru Gündeş ve Seda Sayan’a bayılıyorlar. Yemekte ki müzisyenlerimizde doğal olarak erkek. Yemeğin başlarında ağır ağır inleyen nağmeler gibi başlayan müzik sonlara doğru fıkır fıkır fıkırdamaya başlıyor. İran’da dans etmek te yasak ama malum bizlerde kapı gıcırtısında göbek atmaya başlayan bir ulusun evlatları olduğumuz için sonuçta ortaya derin bir ikilem çıkıyor. Sonuçta rehberimiz sevgili Mustafa Bey, grubumuzun hanımlarına engel olsa da, erkeklerden dayanamayıp kendini piste atanlar oluyor. Bizlerde neşe ile etraflarında onlara alkışlarla tempo tutuyoruz. Yan masalarda oturan İran’lılara bakıyorum. Oturdukları yerden bir iki çelimsiz alkış ile tempo tutmaktan fazlasını yapmıyorlar / yapamıyorlar. Anlıyorum ki devrim insanların üzerine oldukça ağır bir perde örtmüş, yemelerini, içmelerini, giyimlerini, kuşamlarını, düşüncelerini tanımlamanın dışında nasıl eğleneceklerini bile tanımlamış.

İran’lılar ise bu durumda eğlenmek için evlerine çekilir olmuşlar. Kadınlı erkekli ev ziyaretleri, yemekleri, partileri sosyalleşmenin yolu olmuş. Duyanların, görenlerin anlattıklarına göre bu ev partilerinin kimilerinde alkol su gibi içilirken, eğlencenin boyutları çoğumuzun hayallerine bile giremeyecek noktalara ulaşırmış. İstanbul’a dönerken uçakta yanıma İran’da diplomat olarak çalışan, Türkiye’yi de çok iyi tanıyan bir hanım oturuyor. Israrla ona İran’daki gündelik yaşam hakkında sorular soruyorum. İran’lı kimi ailelerin ev hallerine birinci elden tanık olmuş. ‘Sizde de, bizde de şu veya bu derecede bir aile terbiyesi vardır ama buradaki kimi ailelere diyecek bir şey bulamıyorum’ diyor kızgınlıkla. ‘Kızım olsa burada verilen görevi asla kabul etmezdim, şimdi de oğlum çok fazla büyümeden buradaki süremi tamamlayıp bir an önce ayrılmak istiyorum’ diye ekliyor yolculuğun sonlarına doğru. Her devrim beraberinde karşı devrimi de getirirmiş ama İran’da bir turist olarak gezerken bu karşı devrimi anlamak, tanımlamak çok zor ancak anlaşılan o ki, gündelik hayatın kimi son derece sıradan olaylarının yer altına çekilerek, toplumsal sağ duyunun süzgecinden geçememesi, beraberinde aşırılıkları da getirmiş.

Şiraz -1

2009-05-07T11:55:00.005+03:00

İran minyatürleri / duvar resimleri çoğu kez çocuksu ve de orantısız çizimleri, zayıf perspektifi, ifadesiz ve donuk yüzleri ile sanki bana bu dünyadan değilmişler gibi gelir. Nedendir bilmem bir şekilde beni ipnotize ederler. İnsanlar, o resimlerde çok işlenen bir temada, ağaçların altına, çiçekli çimenlere kaykılarak oturur. Kadınlar güzel giyimlidir, erkekler ise zarif ve kadınsı. Yanlarında testileri, ellerinde bardakları eksik değildir. Ortamda derin bir huzur vardır. Ve o ortamda donup kalmış insanlara ancak şiir okuyup, şarap içmeyi yakıştırabilirsiniz.Dedikodu yapmak, çoluk çocuktan, kocadan şikayet etmek, ya da memleket kurtarma nutukları atmak onların dünyalarına ait değildir.

Bir vakitler bülbüllerin, güllerin, aşkın ve şarabın kenti diye anılmasından olsa gerek ben o insanların ülkesini hep Şiraz diye hayal etmişimdir. Şimdilerde ise Şiraz’da bülbüllerin sesi çok duyulmuyor, güllerde bir sorun yok, aşk zaten her daim var, şarabı ise ismi ile başka ülkelerdeki marketlerin raflarını süslüyor.

Şiraz etrafı çorak olsa da, yeşil bir kent. Kente girişte trafikten dolayı zor ilerliyoruz. Nedeni ise metro inşaatı kazıları. Şiraz’ın nüfusu 1,5 – 2 milyon civarında. İran’da bir kenti nüfusu ne zaman 1 milyonu geçse hemen metro inşaatına başlanırmış. Ne demeli darısı bizim başımıza ama anladığım kadarıyla bizim belediyeciler çok sevdikleri bu ülkeden getire getire sadece son dönemlerde parklarımızda arzı endam eden jimnastik aletlerini getirmişler. Ama hakkını vermek gerek, İran’lılar bu aletlere fazla yüz vermezken, bizde hit olmuş durumda.

Şiraz’daki ilk ziyaretimizi yine kutsal bir mekana yapıyoruz.Şah-ı Çerağ Türbesi. Meşhed’deki İmam Rıza’nın kardeşi Syid Emir Ahmet burada. İmam ailesine saygıda kusur etmemek gerek, dolayısıyla İran’da ikinci ve son kez olarak çarşaflarımıza bürünüyoruz. Türbenin gümüş kapıları ve iç mekandaki seramik ve ayna süslemeleri çok hoş. Ancak buraya cep telefonu sokmakta yasak olduğu için bu görüntüleri ancak hafızama kazıyabiliyorum. Tahmin edebileceğiniz gibi biz yine kadınlar tarafındayız. İçerdeki hanımlar ise sanki güne gelmiş gibi. Kimi tamam duasını ediyor, namazını kılıyor ama bir kısmıda çoluk çocuk yerlere yayılmış muhabbette, hatta bir köşeye kıvrılıp uyuyanlar bile var. Ve bu arada yoğun istek üzerine mavilimon muhabirinin çarşaflı resmi aşağıda yayınlanmaktadır. Kendisini yuvarlak gözlüklerinden tanıyabilirsiniz.

Şiraz’da iki tane çok güzel camide ziyaret ediyoruz. İlki Atik Cami. İlk yapımı 9. yüzyıl, ancak o halinden kalan pek bir şey yok. Şu andaki halinden en eskiye dayandırılan kısımları 14.yüzyıldan kalma, sonrasında sürekli yenilenmiş. Burada avlu sandığımız yer aslında cami ve avlunun ortasında duran kuleli yapıda Kabe’nin tasviri. Aslında Kütüphane olarak kullanılan bu yapı Kabe’ye gidemeyenler için yapılmış. Bana sorarsanız yapanlarda gitmemiş derim ama her neyse… Bu yapının alınlığındaki çepeçevre kaligrafik yazı orijinal ve 14.yüzyıl’dan Yahya Cemali’ye ait. Renklerin onca yüzyıldan sonra hala bakanlara parıldaması inanılmaz. Cami şu anda kullanılmıyor.

İkinci cami, Nasır-el Mülk. 19.yüzyılın ikinci yarısı Kaçar hanedanlığı döneminden. Batılılaşma çabalarının ürünü olan bu cami İran Barok’unun parlak bir eseri. İç mekanı kaplayan çiçekli çiniler inanılmaz gözalıcı. İran’da öğrendiğim bir özellikte Şii camilerinde imamın yerinin halkın vekili olarak kabul edildikleri için halktan bir kademe daha aşağıda olması. Bir başka özellikte her camide görebileceğiniz üzerlerinde dua yazılı ufak kil tabletler. Bunlara da secde edilirken alın değdiriliyor. Amaç toprağa dokunmak.

Nasır-el Mülk Camisinin büyük ahşap kapısı bana İran’da onlarcasını fotoğraflayacağım kapı kulplarının ilk ve en güzel örneklerinden birini sunuyor. Soldaki kulp hanımların, sağdaki ise erkeklerin çalması için yapılmış. Şiraz bitmedi, ikinci bölüm hemen gelecek..

Yeni Bir Dergi : Memlekent

2009-05-03T11:30:00.005+03:00

Uzun zamandır merakla beklediğim Memlekent'in ilk sayısı çıkmış. Merakıma gelince mavilimon'da daha önce yayınlanan Küba'da bir Amerikalı adlı yazımın uzunca bir versiyonunun orada yayınlanmış olması. Umarım hoşunuza gider..

Nişabur - Tus - Meşhed

2009-04-30T19:15:00.007+03:00

İran’da sıcak bir hava beklerken, Meşhed’in soğuk ve yağmurlu havası sürüyor. Nisan’da hiç böyle olmazdı diyor buralılar. Ama doğal gaz bolluğundan olsa gerek binaların içi son derece iyi ısıtılıyor.

Meşhed’e 22 km uzaklıktaki Tus şehrinde bulunan, İran’ın ulusal destanı Şehname’nin yazarı Firdevsi’nin türbesinin altında bulunan müzeye girdiğimde de iliğim kemiğim ısınıyor. İran’lılar şiire ve şairlerine çok düşkün. Büyük şairlerinin hepsini bakımlı bahçeler içindeki, hoş türbeler ile onurlandırmışlar.

10. yüzyılda yaşayan Firdevsi, Şehname adı verilen epik şiirinde Müslüman olmaktan çok İran’lı olmanın önemini vurgulamış ve İran ulusu için Arapları ve Türkleri tehdit olarak göstermiş.

İran’ın başka şairlerine de bir merhaba demek için çıktığımız Nişabur yolu üzerinde 7. yüzyıldan kalma en büyük binalardan biri olan Haruniye’de kısa bir mola veriyoruz. Sufi bir manastır kompleksinden ayakta kalan bir bina olduğu düşünülen yapının tuğla kubbesi gerçekten etkileyici.

Nişabur bugün sıradan ve sönük bir kent gibi gözükse de, Selçuklu imparatorluğunun 1038 yılında Tuğrul Bey tarafından kurulduğu yer. Tuğrul bey, devletinin sınırlarını çok daha ötelere taşımış ama bizim bugün dönüp dolaşıp Nişabur’a gelmemizin nedeni yine şairler. Mevlana’nın fikir babası olarak kabul edilen Attar ve her daim güncel Ömer Hayyam burada yatıyor. Ama onlar ve diğer İran’lı şairler bir başka yazının konusu olsunlar.

Meşhed – Tus – Nişabur arasında tıngır mıngır otobüs gezileri yapıp tarihi yapıları ziyaret ederken zaman hızla ama beynime de yepyeni görüntüler kazıyıp geçiyor. En çok takılan görüntüler ise kadınlar. Çoğunluğu çarşaflı. Ancak buradaki kadınların ve de aslında erkeklerin diyelim, kadının tek bir saç teli gözükmeyecek derdi yok gibi. Sınırın bizim tarafında saçının bir teli gözükürse 40 yıl cehennemde yanıyorsun ama bu tarafta muafsın. Kadınlar kapalı ama saçlarının biraz gözükmesi ile çok bir sorunları yok. İlerideki yazılarımda da bahsedeceğim ama özellikle genç kızlar bu bir tutam saç gösterme olayının sınırlarını sonuna kadar zorluyorlar.

Üzerinde gezindiğimiz yollar bir zamanlar kervanların yüzyıllar boyu gidip geldiği ipek yolu. Doğal olarak bu yolların olmazsa olmazı kervansaraylar. Bir kervanın bir günde alabileceği yol olan 40 km aralıklarla inşa edilirlermiş.

14. yüzyılda çöle çıkmadan önceki son durak olan Fakr-ı Davud Kervansarayı, Anadolu tipi kervansaray planlı. Dışarıda yoğun bir ayaz var ama restore edilmiş iç kısmı sıcacık. Hele bir de Meşhed’li rehberimiz Tabatabai sıcacık çaylar ikram etmiyor mu, yorgunluklar bir anda gidiyor. Tabatabai’nin çok hoş bir Türkçesi var. Şah döneminde komünist olduğu gerekçesiyle Azerbeycan sınırına sürülmüş. Türkçesi o zamanlardan ve oralardan kalma. Rehberliğini kastederek siz bana kalmışseniz, yanmışseniz diyerek bizi güldürüyor.

Aralarında kaç km var bilmiyorum ama İmam Rıza’nın Meşhed’e gelirken konakladığı yer olarak kabul edilen Gademgah’ta bir kervansarayda daha duruyoruz. Bir zamanlar ticaretin yapıldığı kapan tipi kervansaraylardan. Girişindeki ahşap kapısı Şah Abbas döneminden kalma. Bir zamanlar ipek yolu üzerindeki tüccarların buluştuğu bu yerde şimdi kimseler yok. Ama kapıdaki büyük demir halkanın, yüzyıllar süresince çalına çalına ahşapta bıraktığı derin iz tüm o yolcuların seslerini capcanlı bugüne kadar taşıyor. Kapı açık olsa da, kimse duymasa da hafifçe bende çalıyorum, onlardan biri oluyorum.

Akşamüzeri Meşhed’in kapalı çarşısında dolaşıyoruz. Doğu’daki kapalı çarşı geleneğini çok seviyorum. Bizim kapalı çarşıya kırk kez gitsem de, artık çok turistik olsa da, bana her seferinde yeni gizleri açmaya devam ediyor. Meşhed çarşısı bir hayli Çin mallarının istilasına uğramış olsa da, bakmasını bilene kesinlikle görsel bir şölen.

Ertesi gün Meşhed’den ayrılırken havaalanında İngilizce İmam Rıza’ya ait olduğu söylenen bir söz dikkatimi çekiyor. ‘Her kim ki beni ziyaret eder, kıyamet günü onun yanında olacağım..’ Bu da gezgin olmanın torpili işte….